YÜciTA Nedir? ve Neden Mardin?

Dolu Dolu Bir Uluslararası Etkinlik: YÜCiTA Mardin’de

Bir grup tutkulu ve adanmış insan ülkemizin coğrafi işaretler ve yöresel ürünler konularında çalışmalar yapmaktadır. Prof.Dr. Yavuz Tekelioğlu’nun liderlik ettiği bu grup Yöresel Ürünler ve Coğrafi İşaretler Türkiye Araştırma Ağı (YÜciTA) adıyla faaliyetlerini sürdürmektedir. Kendisine eski adı Türk Patent Enstitüsü (TPE) olan Türk Patent ve Marka Kurumu (TPMK) tarafından marka tescili yapılan YÜciTA, ülkemizde coğrafi işaretler alanında örgütlü bir araştırma ağı ve bu alanda en önemli sivil yapıdır.

“YÜciTA’nın amacı Türkiye’de yöresel ürünlerimizi koruyabilmek için ideal bir coğrafi işaretler sisteminin kurulabilmesi, yöresel ürünlere değer kazandırılarak sürdürülebilir kırsal kalkınmanın desteklenmesi ve kültürel ve biyolojik çeşitliliğin korunması konusunda çaba harcamak ve bu amaçlar doğrultusunda farkındalık yaratmaya çalışmaktır” diye anlatılmaktadır, YÜciTA’nın web sayfasında (www.yucita.org).

YÜciTA’nın 4 kişilik bir Yürütme Kurulu vardır. Ayrıca değişik konularda çalışan komiteleri bulunmaktadır. Ağın gönüllü üyeleri de faaliyetlere destek olmaktadır. Üyeler, yurdun değişik bölgeleri ve kesimlerinden gelmektedir. Bu kişiler akademik çevrelerden, STK’lardan ve diğer ortamlardan gelen ve ortak noktaları “tutku” olan gönüllü insanlardır. Gerçekte parayla işleri yok ama ülke sevgileri var.

Yılda iki kez belirlenen bir kentte toplantı gerçekleştiren YÜciTA ekibi bugünlerde tatlı bir telaş içerisinde. Çünkü yılın son toplantısı 6-7 Ekim tarihleri arasında Mardin’de gerçekleşecek. Ağ, bu tarihlerde aynı zamanda “Türkiye’nin Coğrafi İşaretler Beşiği: Yukarı Mezopotamya” adıyla Mardin’de uluslararası bir sempozyum düzenleyecek. 2017 yılının ilk toplantısı Nisan ayında Ankara’da gerçekleşen Coğrafi İşaretler Zirvesi ile aynı günlerde hayata geçmişti. Ağ, o Zirve’ye çok önemli destekler vermişti.

Mardin buluşması öncesi, HASAT TÜRK(HT) gazetesi olarak, YÜciTA Yürütme Kurulu Başkanı Prof.Dr. Yavuz Tekelioğlu ile YÜciTA, yöresel ürünler, coğrafi işaretler ve Mardin konularında bir görüşme gerçekleştirdik:

HT: Yavuz Hocam, YÜciTA nedir, kuruluş öyküsünü kısaca anlatır mısınız?

YT: Bilindiği gibi Kasım 1995’te 15’i Avrupa Birliği, 12’si de Akdeniz ülkelerinden 27 devletin katılımı ile “Barselona Zirvesi” gerçekleştirilmiş ve Zirve “Barselona Bildirgesi”nin imzalanması ile sonuçlanmıştı. Bu bildirge ile başlayan “Barselona Süreci”, Akdeniz havzasını bir barış, istikrar ve refah alanına dönüştürmeyi planlayan son derecede   iddialı ve büyük bir projeydi.  “Barselona Zirvesi”ni müteakip biz de Akdeniz Üniversitesi olarak gerek Türkiye’nin ve Antalya’nın Akdeniz kimliği ve gerekse ülkemizdeki sınırlı Akdeniz çalışmaları nedeniyle 1997 yılında Akdeniz Üniversitesi içinde “Akdeniz Ülkeleri Ekonomik Araştırmalar Merkezi”ni kurduk.  YÜciTA işte bu Merkez’in coğrafi işaretler alanındaki bir devamıdır. Merkez kuruluşundan 2012 yılına kadar geçen 15 yılda coğrafi işaretlerle    ilgili sayısız uluslararası bilimsel toplantı ve yayını gerçekleştirmeyi   başardı.   Türkiye’nin coğrafi işaretler konusunda çalışan tek kurumu olma onurunu da taşıyan Merkez aynı zamanda Fransa “Montpellier Akdeniz Tarım Enstitüsü” ile birlikte “Akdeniz Ülkeleri Coğrafi İşaretler Ağı”nın da kurucusu oldu.

YÜciTA “Antalya 3. Uluslararası Coğrafi İşaretler Semineri” Bitiş Bildirgesi ile kuruldu.  Ülkemizin değişik bölgelerinden gelen kurucu üyelerimizle YÜciTA 15 Ekim 2012’de resmen kurularak görevine başladı.

HT: Kuruluşundan bu yana pek çok başarılı işe imza atan YÜciTA’nın başlıca faaliyetlerini anlatabilir misiniz?

YT: Coğrafi işaretler alanında Türkiye’nin en önemli sivil aktörü olan YÜciTA, geride bıraktığımız 5 yıllık süre içinde 8’i uluslararası, 10 bilimsel etkinlik ile onlarca ulusal, bir de uluslararası yayının gerçekleştirilmesini başardı. Her yıl iki çalıştay gerçekleştiren araştırma ağı, coğrafi işaretlerde önemli ölçüde farkındalık yaratan bu faaliyetlerini uluslararası seminerler biçiminde Aydın’da (Nisan 2013) başlatmış, Rize (Kasım 2013), Erzincan (Nisan 2014), Hatay (Eylül 2014), Gaziantep (Nisan 2015), Kayseri (Ekim 2015), Muğla (Nisan 2016), Antalya (Ekim 2016) ve Ankara’da (Nisan 2017) sürdürmüştür.

Öte yandan YÜciTA, coğrafi işaretler konusunda Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı, DOĞAKA ile 23 Mart 2015’te Hatay’da ve İzmir Ticaret Borsası ile 18 Mayıs 2015’te İzmir’de gerçekleştirilen iki uluslararası seminere önemli ölçüde destek vermiş, ayrıca “Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Gıda Topluluğu Bölümü” ile 16 Aralık 2015’te Burdur’da   gerçekleştirilen sempozyumun paydaşı olmuştur.

YÜciTA etkinlikleri içinde   yurdumuzun hemen her köşesinde verilen çok sayıda konferansta yer almaktadır. Bu kapsamda içinde bulunduğumuz yıl içerisinde Ankara, Çanakkale ve İzmir- Ödemiş’te yapılan etkinliklere destek sağlanarak sunumlar gerçekleştirilmiştir. Ayrıca kamuoyunda coğrafi işaretlerle ilgili farkındalık yaratmak ve araştırma ağımız ve etkinliklerini tanıtmak amacıyla 2015 ve 2016 Antalya Yöresel Ürünler Fuarı, YÖREX’e ve 2017 Ankara Coğrafi İşaretler Zirvesi’ne stantlı katılım sağlandı.

HT: Mardin’i konuşmadan önce ülkemizde yürütülen coğrafi işaretler çalışmaları hakkında neler söylemek istersiniz?

YT: Ülkemizde bu alanda çalışmalar 21 yıldan beri yürütülmektedir. Ancak bu 21 yıl sadece tescil ile geçti. Oysa bu alanda “tescil” süreci tüm çalışmaların yüzde 5’ini oluşturmaktadır. Kalan yüzde 95’lik büyük kısım ise “yönetişim” ve “denetim” süreçleridir. Coğrafi işaret tescil süreçleri, meslek kuruluşları ve belediyeler tarafından sürdürülmekte ve sonuçlandırılmaktadır. Coğrafi işaretler adına olumlu gözüken bu durum aslında ciddi sorunları da beraberinde getirmektedir. Her şeyden önce tescil başvuruları bir furya haline dönüşmüştür. Halen 210 ürüne tescil alınmıştır. Tescillerini bekleyen 400 de başvuru bulunmaktadır. 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunun da yer alan “Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı” kitabında tescil alanların tescilden doğan hakları belirtilmiştir. Ancak Kanun’da bu kurumların sorumluluklarına ait hükümler yer almamaktadır. Coğrafi işaretler dünyada ve özellikle Fransa gibi Avrupa ülkelerinde çok ciddiye alınmaktadır. Oralarda bu faaliyetleri yürütenler tescil sahibi kuruluşlar olup yönetişim ve denetim süreçlerini başarıyla yürütmektedirler.  Bu çalışmalarla hem üretici hem de tüketici korunmaktadır. Yani “sözde değil özde ilgi ve çalışma” söz konusudur.

Diğer yandan, her geçen gün küçük bir köye dönüşen dünyada ulusal tescil yetmemektedir. Uluslararası tescil çalışmalarına gerekli önem verilmelidir. Şu anda ülkemizin sadece üç ürünü AB tescillidir. Oysa bizim yedide birimiz kadar olan Yunanistan’ın AB’den alınmış tam 105 tescili bulunmaktadır. Uluslararası arenada ticari faaliyetler için oralarda geçerli coğrafi işaret tescillerinin önemi ortadadır.

HT: Mardin’e gelecek olursak; Neden Mardin’in seçildiğini ve Mardin etkinliğini bize anlatabilir misiniz?

TY: Daha önce de ifade ettiğim gibi YÜciTA olarak, yılda iki kez farklı kentlerde toplantılar düzenliyoruz. Bu yılın ikinci ve son toplantısını Mardin’de uluslararası bir sempozyum ile taçlandıracağız. Gerçekte bizim faaliyetlerimizin hep bir bilimsel içeriği ve çıktıları vardır. “Neden Mardin” sorusunun yanıtı aslında programın başlığında veriliyor; “Türkiye’nin Coğrafi İşaretler Beşiği: Yukarı Mezopotamya”. Mardin, ülkemizin en özel kentlerinden birisidir. Orada coğrafi işaretler konularında da güzel çalışmalar yapılıyor. Mardin’in halen alınmış 6 coğrafi işaret tescili var. Bunlardan beşi yerel yemek diğeri ise Mardin taşıdır (Mardin Bulguru da tescilini bekliyor.) Ayrıca bu programda birlikte çalıştığımız Dicle Kalkınma Ajansı (DİKA)’nın bölge ve şehir kalkınması ve gelişmesi için çok değerli çalışmaları var. DİKA, bu program için tüm gücüyle seferber oldu. Umarım DİKA ve YÜciTA’nın emekleri karşılığını bulur.

MARDİN PROGRAMI

Bilindiği gibi Mardin etkinliği 6-7 Ekim tarihleri arasında gerçekleştirilecek.

Programda açılış konuşmalarını benimle birlikte DİKA Genel Sekreteri Yılmaz Altındağ, Mardin Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Mehmet Ali Tutaşı, Türk Patent ve Marka Kurumu Başkanı Prof.Dr. Habip Asan ve Mardin Valisi Mustafa Yaman yapacak.

Açılış konuşmalarının ardından UNESCO Dünya Gıda Kürsüsü Kurucusu ve Bilimsel Danışmanı Prof.Dr. Jean-Louis Rastoin tarafından “Coğrafi İşaretler: Beslenme ve Sürdürülebilir Kırsal Kalkınmanın Temel Kaldıraçları” isimli açılış konferansı verilecek.

Birinci günün ve etkinliğin ilk oturumu gazeteci-yazar Nedim Atilla’nın moderatörlüğünde ve “Türkiye Coğrafi İşaretlerin Neresinde” başlığıyla gerçekleştirilecek. Bu oturumda; İzmir Ticaret Borsası Genel Sekreter Yardımcısı Dr. Pınar Nacak, “Küreselleşen Dünyada Coğrafi İşaretler”, bendeniz, “Türkiye’de Coğrafi işaretler: 1995 -2017” ve TPMK Coğrafi İşaretler Dairesi Başkanı Hakan Kızıltepe, “6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ve Coğrafi İşaretlerde Yeni Dönem” isimli sunumlarımızla yer alacağız.

Birinci günün ikinci oturumu, YÜciTA ekibinden Prof.Dr. Selim Çağatay tarafından yönetilecek ve “Coğrafi İşaretlerde Türkiye’den Örnek Olaylar” başlığıyla gerçekleştirilecek. Oturumda; METRO Gıda Kategori Müdürü Birol Ulaşan, “Metro ve Coğrafi İşaretlerde Saha Çalışmaları, Carrefoursa Türkiye Gıda Kategori Direktörü Ayşin Işıkgece, “Bal Tadında Konular: Arı VarSA Hayat Var”, Çimen Rengi Yöresel Ürünler Marketi Sahibi Çimen Mutlu, “Coğrafi İşaretlerde Bir Farkındalık Öyküsü” ve TARİŞ İncir Birliği Başkanı Mustafa Bircan, “Coğrafi İşaretlerde Üretici Algısı: Ege İnciri” isimli sunumlarını yapacaklar.

Günün üçüncü ve son oturumu DİKA Genel Sekreteri Yılmaz Altındağ yönetiminde ve “Coğrafi İşaretlerde Anadolu’dan Yansımalar” başlığıyla gerçekleşecek. Oturumda; ANTRE- GOURMENT’in sahipleri Berrin Bal Onur ve Neşe Biber, “Türkiye Peynirleri”, F&BD Danışmanlık Firması’ndan Osman Serim, “Tadında Anadolu: Anadolu’nun Geçmişine Uzanan Lezzet Keyfi” ve YÜciTA’dan bendeniz ve Prof.Dr. Selim Çağatay, “Coğrafi İşaretlerin Hizmetinde Türkiye’den Bir Ses: 6.Yılına Girerken YÜciTA” sunumlarımızı gerçekleştireceğiz.

Birinci gün, “Gala Gecesi” ile tamamlanacak.

İkinci gün gerçekleşecek dördüncü oturum, bendenizin yönetiminde “Coğrafi İşaretlerde Yönetişim ve Denetim” başlığı altında yapılacak. Biz YÜciTA olarak Coğrafi İşaret yönetişimi ve denetimine çok önem veriyoruz . Sistemin ana arterleri bunlar. Belirttiğim gibi tescil sadece bir başlangıç. Bu oturum için çok iyi örnekler seçtik. Söz gelimi 13. asırdan beri korunan Fransızların ünlü peyniri Comté şu anda Fransa'nın en iyi yönetilen coğrafi işareti. Kriz dönemlerinde bile talebi artıyor. Bu oturumda; Fransa’dan Comté Peyniri Mesleklerarası Yönetim Komitesi Başkanı Claude Vermot Desroches, “Comté ve Değer Zinciri: Kollektif Bir Başarı Öyküsü”, Fransa’dan Bağımsız Denetim Kuruluşu QUALISUD’dan François Luquet, “Fransa’da Coğrafi İşaret Denetim Mekanizmaları: AOP, Roussillon Kayısısı”, Uludağ Üniversitesi’nden Sertaç Dokuzlu, “Denetimde Etkin Bir İzlenebilirlik Örneği: Gemlik Zeytini” ve IAMM – Fransa’dan Selma Tozanlı, “ Yöresel Ürünlerin Tanınması ve Coğrafi İşaretlerin Yönetişiminde Başarılı Bir Örgütlenme Modeli Olarak Kümelenme Stratejisi” isimli sunumlarını yapacaklar.

Etkinlikte beşinci ve son oturum Yemek Kültürü Araştırmacısı ve Yazarı Nilhan Aras yönetimde ve “Coğrafi İşaretler ve Mardin: Bir Mezopotamya Gerçeği” başlığıyla gerçekleşecek. Son oturumda; Yemek Sanatları Merkezi Başkanı Vedat Başaran, “Türkiye Gastronomisi”, Mardin Valiliği -Siirt Valiliği -DİKA, “DİKA Bölgesi’nin Coğrafi İşaretler Serüveni”, Mardin Bilim Sanayi ve Teknoloji İl Müdürü Musa Öztürk- Siirt Valiliği – DİKA Temsilcisi Murat Erçin, “DİKA Bölgesi’nde Seçilen Ürünlerin Tescil Süreçleri”, Harran Üniversitesi’nde Yrd.Doç.Dr. Ebru Sakar, “Coğrafi İşaret Tesciline Aday Ürünler: Derik Zeytini, Sason Çileği, Faraşin Balı, Zivzik Narı” ve Şef- Sosyal Girişimci Ebru Baybara Demir, “DİKA Bölgesi Gastronomisi” adlı sunumlarını gerçekleştirecek.

Etkinlik, beşinci oturum bitiminde yapılacak kapanış konuşmaları ile sona erecek.

Kaynak: Hasat Türk Gazetesi