Millet Mektepleri

Yazar: Dr. Mehtap Yılmaz
 
Kurtuluş Savaşı’ndan sonra kurulan Türkiye Cumhuriyet’inde okuma yazma oranı 1927 yılında %8,16 idi. Osmanlı döneminde kullanılan alfabenin öğrenilmesi çok zordu ve öğrenmesi uzun zaman gerektiriyordu. Ayrıca kitap basımına da uygun değildi. Bu nedenle 1 Kasım 1928 tarihinde yapılan Harf İnkılabı ile öğrenilmesi daha kolay ve kitap basımına daha uygun olan Latin Harfleri’ne geçilmiştir. Yeni alfabenin genciyle yaşlısıyla memleketteki her bir vatandaşa öğretilmesi gerekiyordu. Bu nedenle Harf İnkılabı ile aynı gün, TBMM’de Millet Mektepleri’nin açılacağı duyurulmuş, 24 Kasım 1928 tarihli resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. 22 Eylül 1929 tarihinde Millet Mektepleri Yönetmeliği değişikliğe uğramıştır. 1929 tarihli Millet Mektepleri Talimatnamesi aşağıdaki gibidir:

Amaç
 
1.madde: Türk halkını okur-yazar hale getirmek, hayat ve hayatını devam ettirmesini sağlayacak ana bilgileri kazandırmak amacı ile kurulmuştur.
2. madde: Millet mekteplerinin genel örgütü sabit ve seyyar olmak üzere (A) ve (B) dershanelerinden, halk okuma odaları ile köy yatı dershanelerinden oluşur.
3. madde: Şehir, kasaba ve okulu bulunan köylerde açılan millet mektebi dershanelerine sabit; okulsuz köylere de bir devre için öğretmen göndermek suretiyle açılan dershanelere de seyyar dershane denir.
4. madde: Sabit ve seyyar (A) dershanelerinin görevi hiç okuma yazma bilmeyen veya Arap harflerini öğrenmiş yetişkinleri okur-yazar hale getirmektir. (A) dershanelerinde öğretim her sene Kasım ayında (Teşrinisani) başlayıp şubat sonunda biter.
5. madde: Sabit ve seyyar (B) dershanelerinin hedefi, (A) dershanelerini tamamlamış ve okuma yazmayı öğrenmiş olan vatandaşları, hayat ve gereklerinin ve vatandaşlık sıfatlarının gerektirdiği ana bilgilerle donatmaktır. Bu dershanelerde de öğretim Kasım ayında başlayıp Şubat sonunda biter.

Millet Mekteplerinin Sayısı ve Devam Edecekler

6. madde: İlkokul bulunan her yerde, varolan ilkokul öğretmeni sayısı kadar ve okulsuz köylerde, talimatnamenin seyyar dershanelere ait maddelerinde yazılı şartların olgunlaşması  ile orantılı olarak 15 ile 40 öğrenciden oluşan millet mektebi dershanelerinin açılmasına çalışılır.
7. madde: Millet mektebi dershanelerinde yaşları 16 ile 45 arasında bulunan bütün kadın ve erkek vatandaşlar okutulur.

Örgüt Yapısı: Seferberlik Modeline Göre Eğitim

8. madde: Kadın ve erkek her Türk vatandaşı millet mektebinin yardımcısı ve asli öğrencisidir.
9. madde: Millet mektepleri örgütünün genel başkanı ve millet mekteplerinin başöğretmeni Cumhurbaşkanımız Gazi Mustafa Kemal’dir.
10. madde: B. M. M. Başkanı, Başbakan, bakanlar, genelkurmay başkanı, Halk Partisi genel sekreteri bu örgütün başkanlarıdır.
11. madde: Milli Eğitim Bakanlığı millet mekteplerinin genel teşkilat ve faaliyeti için yol gösterir ve emir verir.
12. madde: Milli eğitim bakanlığı tarafından gösterilen yol ve verilen emirler doğrultusunda millet mekteplerinin kurulması, açılması ve idaresi görevi valiliklerindir.
13. madde: Millet mektebi dershanelerine öğretmen tayini, bu dershanelerin çeşidinin belirlenmesi, öğretimin verilen emirler doğrultusunda devam etmesi gibi mesleki görevlerin yerine getirilmesi de derece derece Milli eğitim müdürlerine ait olup, Milli eğitim memurları bu görevleri, kendilerine yol göstermek üzere meydana getirilen iç yönerge kurallarına uygun olarak yerine getirirler.
14. madde: Millet mektepleri genel örgüt yapısının kısımlarını iller oluşturur.
15. madde: Her ilde millet mekteplerinin oluşturulması ve idaresi derece derece, ildeki mülki kısım ve zincire uygun olarak oluşan il, ilçe, nahiye, köy veya mahalle heyetlerinin görevidir. İl heyeti, valinin başkanlığında milli eğitim müdürü (heyetin genel sekreterliğini yapar), il meclisinden seçilmiş bir üye, Halk partisi mutemedi, belediye başkanı ve Türk Ocağı başkanından oluşur. Bu heyet gerektiğinde karar verme ve işleri yürütme konusundaki yetkilerini vali, milli eğitim müdürü ve Halk Partisi mutemedinden oluşan bir meclise bırakabilir.
 
İŞLEYİŞ: İl İdare Heyeti Eliyle Eğitim Hizmeti

16. madde: İl idare heyetinin görevleri şunlardır:
A) Her sene il dahilinde azami miktarda vatandaşı okutmaya uygun olacak şekilde, il özel bütçesinin eğitim kısmına, millet mektepleri için ödenek konulmasını sağlamak.
B) Millet mekteplerine yer hazırlamak, malzeme ve öğretim aracı sağlamak.
C) Bu talimatnamenin verdiği yetkileri kullanarak çeşitli bilgilendirme ve özendirme faaliyetlerine başlamak veya talimatnamenin açıkça ifade ettiği yardımlara başvurarak vatandaşların millet mekteplerine devamını sağlamak.
D) Millet mekteplerinde okutulacak kitapları ve genellikle halk için yapılan yayınları zamanında getirtmek ve halka dağıtımını sağlamak.
E) Şehir, kasaba ve köylerin uygun mahallelerinde milli emlak binaları içinde veya genelin çıkarına uygun kuruluşlarda halk okuma odaları yapılandırmak ve bu odaların döşeme, ısıtma, aydınlatma, temizleme ve yönetimiyle ilgilenmek ve halka duyurulmasıyla, genelin yararlanmasına özendirmek için tedbirler almak. (Halk okuma odalarının oluşturulması ve idare şekli, bu konuda yol göstermek için hazırlanan yönerge hükümlerine uygun olacaktır.)
F) Halk eğitimine bağlı işlerde milli eğitim örgütü ile birlikte çalışmayı kabul etmiş olan ve amaçlarında halkın seviyesini yükseltmek bulunan Halk Partisi ve Türk Ocağı türünden milli kuruluşların mahalli örgütleri ile bunların ne şekilde yardım edeceklerine dair programlar belirlemek.
G) Gerek millet mekteplerinin faaliyetlerini sağlamak, gerekse halk okuma odalarının oluşturulması için bu maddenin (F) şıkkında bahsedilen kuruluşlardan ve diğer hayırlı amaçların gerçekleşmesi için çalışan örgütlerden veya şahıslardan gönüllüler bulmak.
H) Mali durum tamamlandığı takdirde, her il ve ilçe merkezinde veya yalnız uygun görülecek yerlerde birer köy yatı dershanesi oluşturmak ve il merkezinde açılanını bizzat yönetmek, ilçe merkezinde açılanları da ilçe idare heyetlerine yönettirmekle yükümlüdürler. Köy yatı dershanelerinin oluşum şartları ve yönetim şekli, rehberlik etmek üzere hazırlanan iç yönerge hükümleri ile belirlenir.
 
17. madde: İl millet mektepleri yönetim heyeti başkanı sıfatıyla valiler her sene aşağıdaki iki raporu Milli Eğitim Bakanlığı’na göndermekle yükümlüdürler:
A) Birinci rapor: 15 Aralık tarihine kadar gönderilmiş olacak ve raporda, il içinde çeşitli türden ne kadar millet mektebi dershanesi açıldığı, kaç öğretmenin eğitimle görevlendirildiği, kaç vatandaşın devama başladığı, bunların cinsiyetleri ile kurslara devamlarını bildireceklerdir.
B) İkinci rapor: 14 kopya olarak Mart ayının 15 inde mahallelerinde postaya verilmiş olacaktır. Bunda da valiler birinci raporlarında bildirdikleri durumda meydana gelen değişimleri, millet mekteplerini tamamlayan vatandaşların sayısını, cinsiyetlerini ve değişik kurslara devamını ve halkı okutma faaliyeti hakkındaki genel fikir ve dileklerini bildireceklerdir.   
 
18 madde: Millet mektepleri idare heyeti genel sekreteri sıfatıyla milli eğitim müdürleri şu görevleri yerine getirmekle yükümlüdürler:
A) Valinin onayı ile il idare heyetine ait görevlerin yerine getirilmesini  kolaylaştıracak ve sağlayacak şekilde karar yazıları düzenleme ve ne çeşit tedbirler alınması gerektiğini gösteren bir çalışma programı hazırlayarak valiye vermek.
B) Öğrenimlerini tamamlayarak sınavda başarılı olan vatandaşlara belge vermek.
 
19.madde: Millet mektebi örgütünün ilçe meclisi, kaymakamın başkanlığında ilçe milli eğitim memuru (meclisin genel sekreterliğini yapar), belediye başkanı, Halk Partisi mutemedi, varsa Türk Ocağı başkanından oluşur. Bu heyette kaymakam, milli eğitim memuru ve Halk Partisi mutemedinden oluşan bir komisyon seçebilir. İlçe heyetleri de 16. maddenin B, C, D, E, F, G.H şıklarındaki görevlerini kendi alanları içinde yerine getirirler.
20. madde: Millet mektepleri örgütünün nahiye heyetleri, nahiye müdürüyle, okulun başöğretmeni veya öğretmeninden ve varsa belediye başkanıyla Halk Partisi nahiye  mutemedinden oluşur.
21. madde: Köy ve mahallelerde ihtiyar heyetleriyle, köy veya mahalle muhtarları ve  köy öğretmeni, millet mektepleri örgütünün ilk faaliyet  temelini  oluştururlar. Gerek bunlar gerekse nahiye heyetleri 16. maddenin B, C, D, E, F, G şıklarındaki görevlerini kendi alanları içinde yerine getirirler.
 
Ücretler

22. madde: Millet mekteplerinde ders okutan her öğretmene 4 aylık hizmetlerinin karşılığı olarak en az 50 lira verilir. Mektebinde ikiden fazla millet mektebi bulunan başöğretmenlere ve ilçe milli eğitim memurlarına görevlerine karşılık 50, ilköğretim müfettişlerine 60, milli eğitim müdürlerine de bir devre için 90 lira verilir.
23. madde: Millet mekteplerinin milli eğitim müdür ve ilköğretim müfettişleri tarafından denetlenmesini sağlamak için her sene il milli eğitim bütçesinin özel kısmına yeter miktarda harcırah konur.
 
Millet Mektepleri Dershanelerinin Çeşitleri ve Öğretim Zamanları
 
24. madde: Özel olarak erkeklere veya kadınlara ya da ortak olarak üç çeşit dershane açılabilir.
25. madde: Bir mahallede açılacak dershanelerin çeşidini belirleme ve her çeşit ne kadar dershanenin nerelerde açılacağını belirleme hakkı mahallenin millet mektepleri idare heyetine aittir.
26. madde: Her millet mektebi dershanesinde Cuma hariç her gün 1 er saat olmak üzere haftada 6 saat öğretim yapılır. Mahalli durum, 6 saatlik öğretimin daha az güne sıkıştırılmasını gerektirdiği takdirde mahalli idare heyetinin kararı ile öğretim yapılacak günlerin sayısı 3 e kadar indirilebilir. Ancak hiçbir nedenle aynı sınıfta bir günde 2 saatten fazla ders yapılamaz.
27. madde: Millet mektepleri dershanelerinde öğretimin günün hangi saatinde yapılacağı mahalli idare heyeti tarafından belirlenir.
 
Derslere Başlangıç ve Sınavlar

28. madde: Millet mekteplerinde öğretime başlanmadan birkaç gün evvel idare heyeti tarafından gazete ve süreli yayınlar yayınlattırılarak, çizelgeler dağıtarak, tellal çıkarılarak, davul, yazılı ilan ve bunlara benzer her çeşit bildirim araçlarından yararlanarak, millet mekteplerinde öğretime başlanacağı, bu kuruluşlara devam etmenin vatandaşa kazandıracağı yararlar ilan edilecektir.
29. madde: Kasım’ da köy, şehir ve kasabalar bayraklarla donatarak, okullarda orkestralarla konserler düzenleyerek, halkı büyük meydanlarda, toplanmaya uygun mahallelerde toplayarak konuşmalar yaparak açılış günü programı kutlanır.
30. madde: Her millet mektebinin ilk dersinde öğretmen, millet mektebinin amacı, okuyup yazmanın gereği ve faydası hakkında en fazla 15 dakika sürecek bir yorum yapar ve sonrasında öğretim başlar.
31. madde: Millet mekteplerinin 4’ er aylık öğretimi sonunda, devam edenler sınav yapılır. Başarılı olanların mezuniyet belgeleri Mart ayı içinde verilir.
 
Seyyar Dershaneler ve Öğretmenler

32. madde: Okulu olmayan köylerin halkını okutmak için bu köylerde seyyar millet mektebi dershaneleri açılır ve gezici öğretmenler görevlendirilir.
33. madde: Okulu olmayan köylerde seyyar dershaneler açılabilmesi, il bütçesine ait bütçenin yeterli olmasına ve 37. maddede yazılı şartları sağlayan elemanların varlığına ve köy halkı tarafından da 39. maddede yazılı konuların tamamlanmasına bağlıdır.
34. madde: Gezici öğretmenler de memur edildikleri köylerde sabit millet mekteplerinde olduğu gibi Kasım başlangıcından Şubat sonuna kadar çalışırlar.
35. madde: Seyyar dershanelerin öğretim düzeni de sabit millet mektepleri dershanelerinde olduğu gibidir.
36. madde: Gezici öğretmenler öğleden evvel köyün 12-16 yaşları arasındaki çocuklarını, öğleden sonra da yaşları 16-65 arasında olan yetişkinleri okuturlar. Yetişkinler için ayrı ayrı öğretim seviyeleri düzenlenebilir.
37. madde: Gezici öğretmenler il milli eğitim yönetimi tarafından Eminliğin de onayını almak şartıyla şu kişiler arasından secilebilirler:
A) Kadro fazlası öğretmenler
B) Kadro fazlası öğretmen bulunmadığı ya da yeterli gelmediği takdirde öğretmenlik niteliklerine sahip aydın insanlar.
 
38. madde: Gezici öğretmenliklerde çalıştırılacak aydın kişilerden orta eğitimi görmüş olanlar sınavla seçilirler. Adaylar milli eğitim müdürünün başkanlığında bir ilköğretim müfettişi ile bir tam zamanlı öğretmen okulu mezunları arasından milli eğitim müdürü tarafından seçilecek bir öğretmenden oluşacak komisyon tarafından sınava alınırlar.
39. madde: Gezici öğretmenlerin öğretim yapacakları yer köy ihtiyar heyeti tarafından sağlanır.
Bu yerin öğretime uygun olacak şekilde hazırlanması, aydınlatılması, ısıtılması ve temizlenmesi köy ihtiyar heyetinin görevlerindendir. Bu durumda harcanması gereken masraf  varsa köyün tasarruf sandığından alınır. Yoksa ihtiyar heyeti köy halkını yardıma davet eder.
40. madde: Gezici öğretmenlerin çalıştıkları köylerde kaç çeşit seviye düzenleneceği ve bunlarda öğretimin günün hangi saatlerinde yapılacağı köy ihtiyar heyeti ve öğretmenin görüşmesiyle belirlenir.
41. madde: Gezici öğretmen gidecekleri yerlere tebeşir, defter, kitap, kağıt, kalem, portatif karatahta gibi malzemeyi beraberlerinde götürürler.
42. madde: Gezici öğretmenlere 41. maddede geçen malzeme bedeli ile özel kanuna göre verilecek yolluktan başka, idare meclisince uygun görülecek miktarda bir ücret verilir (bu miktar ayda 50 lirayı geçemez).
43. madde: Gezici öğretmenler hareket üslerini çalıştıkları köye en yakın nahiye merkezlerinde kurmak, kendilerine iletilen emirleri almak, kitap, dergi, v.b. araç ve gerecin öğretimini özendirmek üzere bu merkezlerle bağlantıyı daima korurlar.
44. madde: Gezici öğretmenler kendilerine lazım olan öğretim aracını yanlarında taşıyacaklarından köylü için bunaltıcı olacak taleplerden çekinirler.
 
Devlet Kuruluşlarının, Hapishanelerin, Özel ve Ticari Kuruluşların Görevleri

45. madde: Devlet kuruluşları ile yerel yönetimler ve belediyeler, tekel yönetimleri, banka, demiryolu ve liman yönetimleri, devamlı çalışan hizmetli ve hamallarını okutmakla yükümlüdürler.
46. madde: Hapishanelerde bulunan vatandaşlar da okutulup yazdırılacaklardır. Altı aydan fazla mahkumiyeti olanları okutup yazdırmadan çıkaran hapishane müdürleri, dahil oldukları valiliklerce sorumlu tutulacaklardır. Hapishane müdürlükleri gereksinim duydukları öğretmenleri milli eğitim yönetimlerinden talep ederler. Hapishaneler içinde kurulacak millet mektebi dershanelerinde de öğretim düzeni aynen diğer dershanelerdeki gibi olup, bunlar gibi denetlemeye bağlıdır.
47. madde: Devamlı olarak en az yirmi memur,  işçi veya çiftçi çalıştıran şirket, fabrika, müteahhitler ve çiftlik sahipleri milli eğitim örgütüne dair kanunun 6. maddesi gereğince çalıştırdıkları elemanlara okuyup yazmayı öğretmekle yükümlüdürler. Bu görevleri kendi elemanları ile yapmayanlar, bulundukları yerel milli eğitim yönetimine başvurarak öğretmen sağlayabilirler.
Yol Gösterme ve Özendirme Çalışmaları

48. madde: Millet mekteplerine ilgiyi çekmek ve bu ilginin devamını sağlamak için, millet mektepleri yönetim örgütü tarafından yol gösterme ve özendirme çalışmaları yapılır. Yönetim örgütleri özellikle şu tedbirlerden yararlanmaya çalışacaklardır:
A) İl gazete ve süreli yayınları ile yayın yapmak.
B) Köy ve ihtiyar heyetlerini halkı aydınlatma ve özendirme konusunda görevlendirmek.
C) Esnaf örgütü ve daireleri temsilcileriyle görüşerek bunlar aracılığıyla örgüt üyelerinde mekteplere istek ve özen oluşturmak, bir esnaf kuruluşuna üye vatandaşları bir araya toplayarak bunlara konferansçılar göndermek.
 
Millet Mekteplerine Devam Edeceklerin Sahip Olacakları İzinler ve Devam Etmeyenlerin Karşılaşacakları Yasaklar

49. madde: Köy veya ihtiyar heyetlerine aza olabilmek veya 45 ve 47 maddelerde yazılı hizmetlere kabul edilebilmek için 1931 Mayısından itibaren isteklilerden okur-yazar olduğuna veya bir millet mektebinde okuduğuna dair belge istenecektir.

Kasabalarda, mektepli köylerde oturmuş olup da sağlıkla ilgili bir mazereti olmayan ve yaşam şartları da millet mekteplerinin öğretimi zamanlarında devamına engel oluşturmamış vatandaşlar adı geçen belgeyi göstermedikleri sürece, bu hizmetlere alınamayacaklardır.
50. madde: 49. maddenin ikinci fıkrasında söz edilen engel durumdan kurtulduğu halde millet mekteplerine devam etmeyen vatandaşlardan idare heyeti kararıyla ve gücünün derecesine uygun olarak, İl İdare Kanununun 68. maddesi hükmüne göre, idare heyeti kararıyla uygun görülecek nakit para cezası alınır.
 
Ayrı maddeler

51. madde: Herhangi bir şehirde millet mekteplerine devam etmek isteyenlerin sayısı, mevcut dershanelerin okutabileceği sayının üzerinde olduğu takdirde bu şehrin Türk ocağı, kendi elemanlarından öğretmenlik özelliklerine sahip aydınları çalıştırmak suretiyle A ve B dershaneleri açabilir. Bu dershanelerdeki öğretim düzeni diğer dershanelerle aynı olup, kontrole dahildirler.
52. madde: Milli eğitim bakanlığı müfettişleri, millet mektepleri örgütünün her çeşit faaliyetlerini kontrol eder ve araştırırlar.
53. madde: Mülkiye müfettişleri bu talimatnamenin 15, 16, 19, 20, 21, 45, 46, 47, 49 ve 50. maddelerinde söz edilen görevlerin yerine getirilmesini araştırma ve denetlemeye yetkilidirler.
54. madde: Millet mektebi örgütünün: 10. maddesinde sözü edilen 13 başkan, her sene Nisan ayı içersinde başbakanın davetiyle toplanarak, valilerden gelen raporları inceler, her valinin çalışma ve başarısının derecesi hakkındaki düşüncesini belirler ve gerekli olan kararları kabul ederler (başkanlar komisyonunun raportörü Milli eğitim bakanıdır).
55. madde: Bu talimatname yayınlanma tarihinden itibaren geçerli olup 11.11.1929 tarih ve 7284 numaralı millet mektepleri yönergesi hükümsüzdür.
56. madde: Bu talimatname hükümlerinin yerine getirilmesinden Bakanlar kurulu yetkilidir.
 
Millet mektepleri Örgütü’ nde Milli Eğitim Memurlarının Görevleri
Maarif Eminleri (milli eğitim emini)

1.madde: Maarif eminleri kendi bölgelerindeki gösterilen yön doğrultusunda millet mekteplerinin öğretim faaliyetlerini takip ve gözetlemekle yükümlüdürler.
2. madde: Maarif eminleri halkı okutma faaliyetlerine yönelik sürekli yapılan denetlemelerini sonucundaki izlenimlerini, düşüncelerini raporlarla Milli Eğitim Bakanlığı’ na bildirirler.
 
Maarif Müdürleri

3. madde: Maarif müdürleri millet mekteplerinin il idare kurullarının genel sekreteri ve il içinde  öğretim işlerinin de, sırası ile aşağıda belirtilen görevlerin yerine getirilmesi ile yükümlüdürler.
A) Millet mektepleri il idare kurullarının, millet mektepleri yönergesinde yazılı görevlerin yerine getirilmesini kolaylaştıracak biçimde görüşme gündemlerini düzenlemek ve ne çeşit tedbirler alınması gerektiğini gösteren bir çalışma programı hazırlayarak valiye vermek, yönergenin kurula görev olarak verdiği konular hakkında tekliflerde bulunmak.
B) Öğretmenlerin kesintisiz devamlarını sağlamak, önemli bir mazerete sahip öğretmenlerin yerine başka bir öğretmen görevlendirmek.
C) 25 Ekim’ e kadar her ilkokul öğretmeninin hangi millet mektebinde dersi okutacağını ve öğretim yerini belirleyerek bir taraftan görevli öğretmenleri, diğer taraftan da halkı çeşitli bildirim araçlarıyla haberdar etmek.
D) İl içinde açılacak millet mektebi dershanelerinin hangilerinin A ve hangilerinin B olacağını ilçe milli eğitim memurlarından ve ilköğretim müfettişlerinden alacağı bilgiye dayanarak il millet mektepleri idare kuruluyla ortak olarak belirlemek.
E) Öğretimin gösterilen yön, eğitim programı ve yöntemler içersinde devamını sağlamak.
F) Öğretim programını kesintiye uğratacak eksikleri, idare kurulu ile birlikte ortak olarak gidermek.
G) Denetleme sonuçlarına göre müfettiş, başöğretmen ve öğretmenlere yol göstermek ve gereken emirleri vermek.
H) Eminliğe biri 10 Kasım’ a kadar, diğeri de öğretimin sona ermesini izleyen 15 Mart’ a  kadar millet mekteplerinde devam eden faaliyet hakkında  sayısal bilgileri de içeren iki rapor göndermek.
İ) Öğrenimlerini bitirenlerin zamanında sınavlarının yapılmasını sağlamak.
J) Sınav sonucunda başarılı olan mezunlara belge vermek.
K) Millet mekteplerine devam edenlerin devamları hakkında kendisine verilecek bilgiye göre il kurulu ile birlikte ortaklaşa bunların devamlarını sağlamak.   
 
İlköğretim Müfettişleri

4. madde: İlköğretim müfettişleri bölgelerindeki millet mekteplerinin
A) Açılış ve devam faaliyetlerinden,
B) Öğretmenlerin devamının sağlanmasından ve kontrolünden,
C) Öğretimin gösterilen yol ve yöntemlere göre yapılmasının sağlanmasından,
D) Devamsızlıklar hakkında ilçe idare kurulunun dikkatini çekerek bu kurul yardımıyla devamın sağlanmasından,
E) Kalabalık olan mektep dershanelerindeki öğrencilerin sayısı az olan diğer mektep dershanelerine gönderilip yerleştirilmesinden,
F) Ayda bir verilmesi gereken genel ve sayısal bilginin ilçe milli eğitim memuruyla birlikte bir araya getirme ve cetvellerin düzenlenmesi ile milli eğitim müdürlüğüne sunulmasından birinci derecede sorumludurlar.
 
İlçe Milli Eğitim Memurları

5. madde: İlçe milli eğitim memurları da kendi ilçelerinde bu yönergenin milli eğitim müdürlerine verilen görevlerin yerine getirilmesini sağlamak için milli eğitim müdürünün yardımcısı ve araçlarıdır.
6. madde: 3. maddenin A, B, C, E, F, K fıkralarının milli eğitim müdürüne verdiği görevleri aynen ilçe milli eğitim memuru da milli eğitim müdürlüğüne kendi ilçesi içinde uygular. İlçe milli eğitim memuru da her ay sonunda millet mekteplerinde süren faaliyet hakkında  sayısal bilgileri de içeren bir rapor gönderir.
 
Başöğretmenler

7. madde: Okulunda millet mektebi dershanesi açılan her ilköğretim başöğretmeni bu dershanelerin öğretmeni ve öğrencilerinin düzenli şekilde devamını sağlamakla ve programların en iyi şekilde uygulanmasını sağlamakla yükümlüdürler.
8. madde: Müdür veya başöğretmen, öğretmenlerde veya öğrencilerde meydana gelen devamsızlıkları en hızlı şekilde ilköğretim müfettişine ve ilçe milli eğitim memuruna bildirir.
9. madde: Bir ilkokulda millet mektebi açma koşulu meydana geldiği takdirde bu dershaneleri – öğrenci uyumunu sağlamak amacıyla- yaşları 16 ile 30 arasında bulunanlar veya bu sınırı geçenlere, Arap harfleriyle okuyup yazmayı bilenler veya bilmeyenlere, kadınlara ve erkeklere özel olmak üzere belirlemek ve ayırmak gerekir. Bu ayrımı ilkokulun başöğretmeni yapar.
 
Öğretmenler

10. madde: Her öğretmen bulunduğu mahallede yasal mazeretler oluşmadığı takdirde 15-40 öğrenciden oluşan bir millet mektebi dershanesinin öğretimini üstlenmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğü yerine getirirken gerek öğrencinin devamından ve gerekse araç ve gerecin eksikliğinden bir sıkıntıya uğrarsa hemen başöğretmeni, eğer kendisi tek olarak bir mektepte çalışıyorsa bölgesindeki müfettişini ve ilçe milli eğitim memurunu durumdan haberdar ederek devamı sağlamaya ve noksanları gidermeye mecburdur.
11. madde: Her öğretmen kendi dershanesine devam eden öğrencinin ismini, işini ve nerede oturduğunu belirten bir kayıt defteri tutmakla yükümlüdür. Bu defter aynı zamanda yoklama defteri görevini de görür ve buna öğrencinin devam sayısıyla sınav sonucu da yazılır.
12. madde: Öğretmenler dershane eşyasına zarar veren, dersin düzenine uymayan, kötü huyları veya sağlık durumu nedeniyle diğer öğrencilerin sağlık ve huzuru için tehlikeli olabilecek öğrencilerin kayıtlarını silebilirler.
13. madde: İhtiyaç duyulduğu takdirde ilçe maarif eminlerinin emir veya onayına bağlı olarak, herhangi bir yerde mevcut orta dereceli okulların binalarından, dershanelerinden millet mektebi dershaneleri açmak için yararlanabileceği gibi bu kurumun öğretmenlerine de asli görev zamanları dışında buranın millet mektebi dershanelerinde müfettişlik ve öğretmenlik görevleri verilebilir.
 
Öğretmenlerin Öğretim Görevleri

14. madde: A dershanelerinin öğretmenleri bu dershanelere devam eden vatandaşlara Milli Eğitim Bakanlığı Milli Talim ve Terbiye Kurulu tarafından belirlenen ve gösterilen yönteme göre Alfabe, okuma, imla ve yazı öğretecek, hesabın gereğini ve faydasını anlatarak, sayı sayma ve rakamla yazma, toplama ve çıkarma işlemlerini göstereceklerdir.
 
Millet mektebi A dershanelerinin haftada altı saatlik öğretimlerinin ikisi hesaba ayrılacaktır.
15. madde: Millet mektebi B dershanelerinde öğretime atanan öğretmenler öğrenciye daima okuma, imla, yazı ve kompozisyonla uyumlu olarak, hesap, yurt bilgisi ve sağlık bilgisi göstereceklerdir. B dershanelerinin haftada 6 saatlik öğretiminin 2 saati okuma ve kompozisyona, 2 saati hesaba ve birer saati de yurt bilgisi ve sağlık bilgisine ayrılacaktır. Yurt bilgisinde özellikle milli tarih ve coğrafya konusuna önem verilecektir. B dershanelerinde okutulacak konuların saatlere dağılımını gösteren cetvel de yönergeye bağlıdır.
 
Millet  Mektebi B Dershanelerinde Okutulacak Derslerin Programı ve Öğretim Yöntemi

Millet mektebi dershanelerinde haftada 6 saatlik öğretim çeşitli derslere şu şekilde dağıtılacaktır:
2 saat okuma ve kompozisyon
2 saat hesap ve ölçüler
1 saat sağlık bilgisi
1 saat yurt bilgisi
 
Okuma ve Kompozisyon

Okuma dersinden beklenen fayda şunlardır:
1) Kolaylıkla ve düzgünce okumak
2) Okuma zevkini almak.
Bu faydaları elde etmek için derslerde özellikle şu noktalara özen gösterilecektir:
A) Okunacak parçaların öğrencinin ilgi duyacağı şeyler olması lazımdır.
B) İstenilen sadece mekanik bir okuma değildir. Bunun için okunan parçaların öğrenci
tarafından iyice anlaşılması lazımdır.
C) Bir parçanın okunmasına başlamadan önce öğretmenin o parçanın konusu veya anafikri hakkında öğrenciye kısaca bilgi vermesi bazen onların ilgisini çekme konusunda faydalı olur. Gerektikçe bu tarza başvurulmalıdır.
D) Okuma için eldeki kitaptan yararlanılacaktır. Yalnız ara sıra güzel halk şiirlerinden veya yeni şiirlerden seçme yazılar okutturulması gerekir. Bunların halka zararlı görüş ve fikirleri vermeyecek özellikte olmasına dikkat edilmelidir. Şiirler ve eşsiz kıymeti olan parçalar okunurken, öğretmen bunların güzel olan kısımları hakkında öğrencinin dikkatini çekmeli, onlara bu güzelliği duyurmaya çalışmalıdır.
E) 15 günde bir derslerde öğrenciye gazete ve dergilerden uygun makale veya paragraflar okutturulması da faydalıdır. Bu makalenin o günlerde halkı ilgilendiren veya ilgilendirmesi gereken olaylar hakkında olması faydayı arttırır.
F) Kompozisyon derslerinde öğrenciye fikirlerini düzgün ve anlaşılır şekilde yazı ile ifade etme öğretilecektir. Bunun için yavaş yavaş ilerlemek lazımdır. Kompozisyon için mektup, tezkere, telgraf, senet gibi hayatta daima ihtiyaç duyulan konuların seçilmesi faydalı olur. Kompozisyon dersinde mektupların şekline ait kurallar da öğretilecektir. Düzgün tarih atmak, düzgün adres yazmak gibi.
G) Okuma ve kompozisyon dersinde yeri geldikçe öğrenciye imla ve gramer kurallarından bahsedilmeli, onlarda sık sık rastlanılan hatalar düzeltilmelidir. Okuma için seçilecek gazete ve dergi, makale ve yazıların halk için faydalı şeyler olması lazımdır. Polis olayları ve cinayetlerle ilgili yazılar öğrencilere kesinlikle okutulmamalıdır.
 
Hesap ve Ölçüler

Bu derste amaç şunlardır:
1) Gündelik hayatta daima rastlanılan ve her zaman zihinden halledilemeyen basit meseleleri hesaplamaya yarayacak genel esasları ve kuralları öğrenmek, bunları kolayca, doğru ve çabuk olarak yapmak.
2) Zihin hesaplarında kullanılan kişisel yöntemleri kurallaştırmak ve heryere uygulanabilir hale getirmek.
Bu amaçlara ulaşmak için öğrencinin alışık olduğu zihin hesap yöntemi daima hareket noktası olmalıdır. Yazılı hesabı öğretmek için zihinden hesabı ihmal etmek amacın tersine gitmek olur. İlk derslerde öğrencinin derece ve cümleleri ve bir milyona kadar rakamları yazıp okumayı öğrenmelerine çalışılacaktır. Bu konuda yeterlilik kazandıkları anlaşılınca toplama kuralları öğretilir. Toplamada özellikle eldeler üzerinde durularak öğrencinin nicelik bilgisi kuvvetlendirilir. Derslere kurallardan önce konu ve örneklerle başlanıp buradan kurallara varılacağını söylemeye gerek yoktur. Daha nicelik dersinden itibaren öğrencinin ölçülerle tanıştırılması sağlanmalıdır. Zaten çoğu mahalli ölçüleri bilirler. Toplamadan çıkarmaya geçerken önce ortaya birkaç konu koyarak bunların hesapla halledilmesi için nasıl toplamadan başka bir kurala ihtiyaç olduğu öğrenciye iyice hissettirilmeli, sonra bunlar halledilerek çıkarma kuralı ortaya çıkarılmalıdır. Bunda da zihinden hesaba yer verileceği unutulmamalıdır.

Gerek toplama ve çıkarmada, gerekse diğer işlemlerde öğrencinin hızlı ve sağlıklı ilerlemesine engel olacak kötü alışkanlıklar kazanmasının daha baştan önüne geçmek lazımdır. Öğrencinin işlemleri yaparken örneğin tekerleme gibi boş laflar kullanmasına izin verilmemelidir. Öğrenci işlemleri yaparken aslında alışık olduğu gibi zihin hesap yöntemlerinden yararlanmalıdır. Çıkarma da iyice öğretildikten sonra öğrenciye toplama ve çıkarma konusunda karışık problemler verilmelidir. Bu konuların ilk olarak dersane içinde örneğin bir metre kullanarak ölçmelerden çıkarılması faydalı olur. Hayattan uzak meselelere fazla yer verilmemeli, dershanedeki çeşitli meslekten insanları en fazla ilgilendirecek konular seçilmelidir. Çarpım tablosu yavaş yavaş ezberletilmelidir. Toplanacak rakamların neden merdiven gibi dizildiği açıklanmalı, böylece rakamlandırma konusu tekrar edilmelidir.

Bölmeye önce kalansız sonuçlar verecek örneklerle başlanmalı, bir taraftan ölçülerin yardımı ile yavaş yavaş kesir fikri verildikçe, kalanlı örneklere geçilmelidir.

Dört işlem de iyice gösterildikten sonra, öğrenciye metre ölçüsü uygulaması olarak ondalık kesirlerin toplamı ve çıkarılması öğretilebilir. Yine okka ve kuruş uygulaması olarak adi kesirlerin yalnızca yazılışı öğretilebilir. Bundan fazlasına geçilmemelidir. Öğretilecek ölçüler şunlardır: okka-dirhem, kilogram, metre, santimetre ve kilometre, arşın, lira, kuruş, para, kuruş, santim ( bunlarla beraber en çok kullanılan mahalli ölçüler de öğretilecektir).

Metre ve arşın ile dershane içinde yer ölçülerek uzunlukların ölçülmesi iyice öğretilmeli, buradan kare ve dikdörtgen yüzeylere geçilmelidir. Yüzey ölçüsünde dikdörtgen fazlası öğretilmeyecektir.
 
Sağlık Bilgisi

Amaçlar;

1) Beden, organlar ve görevleri hakkında esaslı bilgiler almak
2) Kişisel ve toplumsal sağlık kurallarını öğrenmek, alışkanlıklar kazanmak.
 
Sağlık bilgisi dersine konu olacak müfredat şöyledir:
İnsanın bedeni: Başlıca organlar, sistemler ve görevleri, nefes alma, ciğerler, kan, dolaşım ve kalp, yemek ve sindirim, ağız, dişler, mide ve barsaklar.
Hava, su ve besinler hakkında sağlık önerileri.
İçki ve zararları: İçkinin kişiye, aileye ve millete zararları, İçkiyi az kullanan milletlerde genel genel refah ve mutluluk, İçkiyi çok kullanan milletlerde sefalet.
Öldürücü hastalıklar: Frengi, verem, sıtma, belsoğukluğu ve bunlardan korunma.
Milletin sağlığı için herkes nelere dikkat etmeli? Sokakta, vapurda, tramvay ve otobüste tükürmenin zararları.
Sağlıklı giyinmenin koşulları. Çocuklara nasıl bakmalı(kadınlar için).
Bulaşıcı hastalıklardan korunma ve halkın bu konudaki görevleri.
Kazalar ve zehirlenmeler, hayvan ısırmalarında ne yapılır? (Bunun için mümkün olan yerlerde hükümet doktoru tarafından bir iki gösterili ders verilmelidir.)
Bu derslerin yalnızca nasihat niteliğinde olması faydasını azaltır. Mümkün olduğunca söyleşi şeklinde öğrenciye de anlattırılarak yapılması, resim, levha, diyagram gibi araçlara başvurulması, amaca kolayca ulaşılmasına yardım eder. Bu noktaya özellikle özen gösterilecektir.
 
Yurt Bilgisi

Amaç;
Öğrenciye vatan, millet, vatandaşlık hak ve görevleri hakkında bir vatandaşın bilmesi gereken asgari bilgiyi kazandırmaktır.
Yurt bilgisi dersine konu olacak müfredat şöyledir:
Türk Bayrağı, Türk bayrağının dalgalandığı yerler: Türkiye, Türkiye sınırları, Türkler, nüfusumuz.
Türk Milleti’nin geçmişi, Eski Türk Devletleri, yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu, Sultanların baskı yönetiminin sonuçları, Büyük Savaş, Türkiye’nin düşmanlar tarafından ele geçirilmesi, Bağımsızlık Kavgası, Büyük Gazi’nin hizmetleri, Türk İstiklal ve Hürriyeti, Teşkilatı Esasiye Kanunu’nun başlıca maddeleri.
Büyük Millet Meclisi, Milletvekili seçimi, Cumhurbaşkanı, bakanlar, il ve ilçeler, belediye örgütü, genel meclis ve belediye seçimleri.
Vergiler, askerlik.
Mahkemeler.
Hükümete nasıl başvurulur: Dilekçe.
İyi bir Türk vatandaşı vatanını sever, milletini sever, görevini bilir, çalışır, insancıldır.
Türk Milli bayramları ve anlamları: 23 Nisan, 10 Temmuz, 29 Ekim, 31 Ağustos.
 
Kaynaklar:
  1. Millet Mektepleri Talimatnamesi, 28 Ekim 1929, Fon Kodu: 490..1.0.0,Yer No: 1.3..12.,BCA.
  2. Millet Mektepleri Talimatnamesi, Ankara: Köy Hocası Matbaası.
Görseller:
  1. Kozan Bilgi internet sitesi

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan apelasyon.com sorumlu tutulamaz.