Sarımsak Piyasasında Neler Oluyor?

Yazar: Dr. Özlem AKAN
 
Dünya genelinde yaşanan pandemi sürecinde, bağışıklık sistemini güçlendirmesi nedeniyle en hızlı talep yükselişi olan ürün sarımsak olmuştur. Dünya Sağlık Örgütü bu bilgiyi yalanlamış olsada Covit-19’a karşı bağışıklık sistemini güçlendirmek isteyenlerin sarımsak tüketiminin arttığı net bir bilgi haline gelmiştir. Benzer durum dünya piyasasında fiyatı iki katına çıkan zencefilde de görülmektedir.
 
Sarımsak hasadının yavaş yavaş başladığı şu günlerde sarımsak fiyatlarındaki tansiyonun düşmesi beklenirken, talep artışı karşısında arz yeterli olacak mı? Kimler bu durumu fırsata çevirebildi, kimler sarımsaksız kaldı, dünya genelinde yayınlanan makale ve verileri inceleyerek derlediğim yazıyla görelim:
 
Özellikle ABD ve Avrupa ülkelerinin Çin’den sarımsak ithalatını askıya alması nedeniyle talebi hızla artan sarımsakta arz sorununu ortaya çıkarmıştır. Avrupa’da sarımsak için İspanyol üreticilerine yöneliş, onların stoklarının da tükenmesine yol açarak İspanya’da yeni hasat döneminin gelişine odaklanılmıştır. Hasadın erken başlaması umulurken, İspanya’da adeta Almanya havasının hâkim olması nedeniyle bu yöndeki beklentilerin gerçekleşemeyeceği görülmektedir. Yeni hasatların da oldukça yüksek fiyatlarla satışa başlayacağı görülmektedir.
 
 Bu arada Çin sarımsaklarının soğuk hava depolarında beklemekte olduğu rapor edilmektedir (Hem geçen yılın ürünleri hem de bu yılın ilk hasatları). Üstelik geçen seneye göre %20 atmış olan sarımsak üretim alanlarından oldukça iyi verim alacağını belirten Çin’li üreticiler ciddi bir satış sorunuyla karşı karşıya durumdalar. Bu dönemde sadece bazı Doğu Avrupa ülkeleri, Kuzey Afrika ve Karayip Adaları’na sarımsak ihracatı yapıldığı, ihracat kapılarının artmasının beklendiği belirtilmektedir. Çin’in dünya sarımsak üretiminin %70’inin Çin’de yapıldığı ve sarımsak ticaretinde %80 paya sahip olduğu göz önünde bulundurulursa piyasalardaki çalkalanmanın şiddeti anlaşılabilir.
 
Arjantin, İspanya, Meksika ve ABD’nin Kaliforniya Eyaletinde gerçekleşecek sarımsak hasatlarının bu yangını hafifleteceği beklenmektedir. Tüm bu bölgelerde Mayıs sonu – Haziran ortası başlayacak hasadın etkilerini yakında hissedeceğiz.
 
ABD’de sarımsak piyasasının en önemli alıcıları olan hazır yemek firmalarının, özellikle panik alışverişinin, soyulmuş sarımsak talebine cevap verilemediği belirtilmektedir. Firmaların büyük bir kısmı hiç ürün bulamazken, bir kısmının ihtiyaçlarının ancak %10’unu karşılayabildikleri bildirilmiştir. Fiyatların üç katına çıktığı Kanada’da ise durumun Haziran ortasında normalleşmeye başlayacağı tahmin edilmektedir.
Şekil 1. Soyulmuş sarımsak işleme süreci
 
Peru’da sarımsak ülkenin güney kesimlerinde yetiştirilmektedir. Peru’nun sarımsakta hedef pazarı Meksika, Brezilya, ABD ve Avustralya’dır. ABD’nin son zamanlarda Çin’e uyguladığı ithalat kotası nedeniyle Peru bu fırsattan yararlanmıştır. Ancak çok daha iyi faydalanamamasının nedeni ABD’nin beyaz sarımsak tüketim alışkanlığı nedeniyle Peru’nun ağırlıklı olarak ürettiği renkli sarımsaklardan satın almayışıdır.
 
 
Şekil 2. Pembe Çin Sarımsağı (sol üst köşede) ve diğer sarımsak çeşitleri
 
Meksika’da Mart sonundan Temmuz sonuna kadar süren sarımsak sezonunda pembe Çin sarımsağı (Şekil 2) ve beyaz sarımsak üretilmektedir. Dünya genelinde yaşanan talep artışı Meksika’nın sarımsak depolarının boşalmasına neden olmuştur. Meksika’da Haziran başında başlayacak olan hasadı beklemektedir.
 
Pembe Çin sarımsağı erkenci, sert boyunlu, hafif aromalı ve kışı ılık geçen bölgelerde iyi yetişen bir çeşit olarak bilinmektedir.
 
Almanya’da karantina önlemleri nedeniyle sadece Çin’den az miktarda alım yapılabilmiştir. İspanya’da yakında başlayacak hasattan ithalat yapılacak olmasına rağmen Alman yetkililer alternatif kaynaklar aramaktadırlar. Şuan talepleri her zamankinin üç katına çıkmış durumda olduğunu, son dönemde aşırı yükselen fiyatların sarımsağın bağışıklık sistemini güçlendirici etkisi nedeniyle artan tüketime bağlı olduğunu belirten yetkililer, perakendecilerin taleplerinin son dört haftadır çok hızlı arttığını ve talebin karşılanamayacağı ile ilgili endişeleri olduğunu belirtmektedirler. Sarımsak tüketimi artan Almanlar'ın İspanyol Soğanı gibi diğer bazı ürünlere talebinde azalmalar görülmektedir.
Şekil 3. Sarımsak hasadı
 
İspanya’da ise sarımsak fiyatları Ocak ayından bu yana %15 artış göstermiş durumdadır. Talep ise tüm dünyadaki arz sıkıntısı nedeniyle yüksektir. Endülüs bölgesinde yaşanan sel, herhangi bir zarara neden olmamasına rağmen üreticinin gözleri kalite kaybı olmaması için Mayıs sonunda hasadı başlayacak olan sarımsak plantasyonları üzerindedir. 27.000 ha alanda sarımsak tarımı yapılan ülkede hasat Mayıs sonundan Haziran sonuna kadar sürmektedir ve en büyük sarımsak üretici bölge Castile-La Mancha’dır. Bu bölge üreticisinin de en önemli sıkıntısı İtalyan üreticilerinin ki gibi işçi eksikliğidir. Fakat sorunun İspanya’da büyümesinin nedeninin korona virüs nedeniyle kapanan sınırlardan dolayı göçebe işçilerin giremiyor oluşu olarak gösterilmektedir. İspanyol hükümeti yoğun işçilik gerektiren sarımsak üretimindeki bu sorunu ülkedeki işsiz vatandaşlar yoluyla çözmeyi planlamaktadır. Ancak bu konuda deneyimsiz olan kişilerin sarımsak hasadı konusunda eğitilmesinin de zaman alacağını belirtmektedirler. Ancak sektör Alman modelinin en iyi çözüm olduğunu ve onun uygulanmasını talep etmektedir. Almanya bu sorunu, göçebe tarım işçilerine geçici çalışma kontratı yaparak çözme yoluna gitmiştir. İspanya’nı gözü Doğu Avrupa ve Kuzey Afrika’dan gelmesi beklenen hasat işçilerindedir.
 
İtalya’da son iki yıldır düşük seyreden sarımsak fiyatları yükselmeye başlamış durumda (%30 artış gerçekleşmiş). Ancak İtalyan üreticileri henüz artıştan memnun değil, çünkü şuan fiyatların ancak üretim maliyetlerini karşılayacak noktada olduğu söyleniyor. Kuzey İtalya’da büyük bir sarımsak kooperatifi başkanı yerli sarımsağa iç talebin oldukça yüksek olduğunu, marketlerin de ithal sarımsak yerine yerli, paketli ve sertifikalı ürünleri tercih ettiğini belirtmektedir. Fiyatların artışının korova virüs pandemisiyle ilgisi olmadığını eklemiştir.
 
Kuzey İtalya’daki tüccarlar fiyat artışı nedeniyle önceden hiç ilgilenmedikleri Mısır piyasasını takibe aldıklarını ve oradan hem iç piyasa için hem de reexport yapmak üzere sarımsak ithal edeceklerini belirtmektedirler. İtlaya’da sarımsak hasadının Haziran sonunda başlayacak olması nedeniyle iki aylık boşluk Mısır’dan ithal edilecek sarımsak ile kapatılacaktır. İtalya’da üretim alanı geçen yıl ile aynı olmasına rağmen, üreticinin en önemli sıkıntısı işçi eksikliğidir. Orta İtalya’da ise üretim alanları talepteki artış nedeniyle artmaktadır.
 
Fransa piyasasında sarımsağın yüksek talep nedeniyle neredeyse hiç kalmadığı belirtilmektedir. Beklenti, bu yıl sarımsak hasadının daha erken yapılabilmesidir. Güney Doğu Fransa’da taze sarımsak hasadı başlamak üzeredir, ancak miktar talebin çok çok altındadır. Kuru sarımsak açısından bakıldığında Fransa’da önce beyaz sarımsak, ardından pembe sarımsak hasadı yapılmaktadır ve bu ürünlerin temmuz ayı ortalarında piyasada olması beklenmektedir.
 
Mısır ise dünya genelinde sarımsak piyasasındaki arz düşüklüğünden en iyi faydalanan ülkelerden biridir. Şu sıralar taze sarımsak sezonunun bitip kuru sarımsak sezonunun başladığı ülkede Brezilya pazarı üreticinin yüzünü güldürmektedir. İlk defa geçen yıl Brezilya pazarına giren Mısır, Kanada, ABD ve Güney Afrika pazarına girmeyi hedeflemektedir.
 
Türkiye’de ise yıllık sarımsak üretimimiz 2018 yılında 140.000 ton’u geçmiştir. Bu üretimin yaklaşık %25’lik kısmı taze olarak tüketilmektedir. Sarımsak üretiminde akla ilk gelen il Kastamonu olmasına karşın, 2018 yılında en fazla sarımsak üretimi Gaziantep’te gerçekleşmiştir. Türkiye’de yaklaşık 130.000 da kuru, 20.000 da taze olmak üzere toplam 150.000 da alanda sarımsak üretimi yapılmaktadır. 2018 yılı sarımsak ihracatımız 408 ton’dur. Rusya, Suriye, Polonya ihracat yaptığımız ülkelerdendir. Çin, İran, Gürcista ve Mısır bizim de sarımsak ithalatı yaptığımız ülkelerdir. 2019 yılı ithalatımız 1537 ton civarında gerçekleşmiştir. Nedeni çeşitli faktörlere bağlansa da, ülkemizde de ciddi fiyat artışı görülen sarımsakta üretim planlamasının daha iyi yapılabiliyor olmasının gerekliliği açıktır. Kişi başı sarımsak tüketimimiz 1.5-2 kg/yıl arasında değişmektedir. Bu miktarın önümüzdeki yıllarda giderek artacağı tahmin edilmektedir.
 
Talebin çok yüksek olduğu bu sezonda, dünya sarımsak ticaretinde ülkemiz ne yazık ki varlık gösterememektedir. Sarımsak ticaretinde Çin, İspanya, Hollanda, Arjantin, Hindistan, Meksika, Fransa ve Peru’nun ardından dokuzuncu sırada yer alan Mısır’ın hem üretim miktarını arttırarak hem de ihracat bağlantılarını arttırarak girmiş olduğu 2020 sezonunda bu sıralamadaki yerini yükselteceğini tahmin ediyorum. Bugünlerde, Çin’den ithalatı askıya alan pek çok ülkenin ikinci bir kararla sarımsak ithalatına başlayacağı da beklenmektedir.
 
Görseller:
Yazara aittir, izinsiz kullanılmaz.

 

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan apelasyon.com sorumlu tutulamaz.