ALTIN RENKLİ HAYAT İKSİRİ: ÖLMEZ ÇİÇEK

Flavonca zengin parlak sarı renkli braktelerinde kitin tipi bileşikler de taşımaları nedeniyle hiç bozulmadan senelerce kalabilen ve bu nedenle özellikle köy odalarında duvarlara asılan Helichrysum türleri, halk arasında çok güzel bir isimle “ölmez çiçek” olarak bilinirler. Bu türler yurdumuzda ölmez çiçek isminin yanında değişik bölgelerde arı çiçeği, leblebi çiçeği, altın otu, kudama çiçeği, herdem taze, güve otu, güneş çiçeği, mantuvar çiçeği gibi isimlerle de tanınmaktadır.

Asteraceae (papatyagiller) familyasından olan Helichrysum türlerinin dünyada yaklaşık 600 türü bulunmaktadır. Helichrysum ismi Yunanca helisso (dönen) ve chrysos (altın) isimlerinden türemiştir. Helichrysum türleri nadiren de olsa beyaz (H. pamphylicum-Antalya) veya kırmızı renkte (H. sanguineum-Hatay) brakteler de taşıyabilmektedir. Türkiye Helichrysum türleri bakımından zengin bir ülkedir ve Helichrysum türlerinin çoğu, tedavi amacıyla halk arasında kullanılmaktadır. Yurdumuzda doğal olarak 34 Helichrysum taksonu (tür, alt tür, varyete) yetişmekte olup, bunlardan 17 tanesi endemik, yani sadece bizim ülkemize yetişen türlerdir.

Helichrysum türlerinin çiçekleri (Helichrysi flos) drog olarak kullanılır. Çiçekler özellikle flavon bileşiklerince çok zengindir. Bu türler ana bileşikler olarak isimlerini de kendilerinden alan helikrizin A, B gibi flavonon türevleri ile izosalipurpozit isimli bir kalkon bileşiği yönünden çok zengindir. Drogda ayrıca bol miktarda, bilinen flavon bileşikleri apigenin, luteolin, kempferol ve kesretin türevleri de serbest veya glikozit formunda bulunur. Drogda başta helipiron olmak üzere a-piron türevleri ve ftalitler ve bazı lipofil flavon bileşikleri de bulunmaktadır. Kırmızı renkteki H. sanguineum ayrıca antosiyan bileşikleri yönünden çok zengindir. Bitkinin karakteristik kokulu uçucu yağı türden türe farklılık gösterir ve özellikle nonakosan, karyofilen epoksit, β-karyofilen, δ-kadinen, neril asetat gibi bileşikler içerir.
 
Helichrysum türleri eski çağlardan beri tedavi amacıyla kullanılmaktadır. Dioscorides (M.S. 40-90) Materia Medica adlı eserinde Helichrysum kapitulumlarından idrar güçlüğü, karaciğer rahatsızlığı, siyatik ve fıtıkta yararlandığını bildirmiştir. Helichrysum türlerinin değeri yurdumuzda halk arasında da çok iyi bilinmekte ve çiçeklerden hazırlanan infüzyonlar diüretik etkileri nedeniyle kum düşürmek amacıyla çok kullanılmaktadır. Ayrıca drogun değişik yörelerimizde midevi, safra söktürücü ve safra düzenleyici etkileri de bilinmektedir.  
Yapılan farmakolojik çalışmalar da bu kullanışları tamamen doğrular niteliktedir. Yurdumuzda yetişen Helichrysum türlerinin kimyasal içeriklerinin yanı sıra başta antioksidan aktive olmak üzere diğer etkileri de araştırılmaktadır. Bilinen kullanışlarının yanı sıra, Helichrysum türlerinin farklı amaçla kullanışlarına da rastlanabilmektedir. Örneğin, kırmızı renkli H. sanguineum türü yetiştiği yörede kırmızı kudama çiçeği adı ile astıma karşı, Bursa yöresinde Uludağ’dan toplanan H.graveolens çiçekleri güve otu adı altında sandıklara konularak haşerelere karşı da kullanılmaktadır.

Drog tıbbi çay olarak kullanıma çok uygundur. Hemen hemen hiç olmayan yan etkileri nedeniyle özellikle adjuvant olarak safra çaylarında çok tercih edilir. Helichrysi flos kalogog, koleretik, spazmolitik ve diüretik etkileri yanında, ayrıca uzun süre bozunmadan parlak sarı rengini muhafaza etmesi nedeniyle yurt dışı eczanelerde hazırlanan tıbbi çay kombinasyonlarında çok tercih edilir. Hasta, eczacı tarafından formüle edilen tıbbi çayı içmek için hazırlarken, gri-yeşil drogların içinde parlak sarı renkli Helicbrysum çiçeklerini gördüğü zaman psikolojik olarak da moral bularak kendisini daha iyi hissetmektir. Bunun yanında Helichrysum ekstreleri özellikle Avrupa’da safra tedavisinde kullanılan prepartların kombinasyonlarında da yer almaktadır.
  
Helichrysum türlerinde elde edilen uçucu yağlar aromaterapide ve parfümeride de kullanılmaktadır. Yaklaşık 1 ton kuru çiçekten 0.85 kg uçucu yağ elde edilmektedir. Elde edilen uçucu yağların antibakteriyel, antioksidan ve antienflamatuar etkileri mevcuttur ve aromaterapistler tarafından ciltteki yara ve izlerin kaybolması tedavisinde kullanılır. Helichrysum italicum, Helichrysum odoratissimum, Helichrysum foetidum uçucu yağlarının yara tedavisinde kullanılabileceğini gösteren araştırmalar bulunmaktadır.
Avrupa’da özellikle Helichrysum italicum’un çiçekli dalanlarından buhar distilasyonuyla İtalyan Ölmez Çiçeği esansı elde edilir. Helichrysum italicum’un cildi onarıcı ve destekleyici özelliğinden dolayı kozmetikte de kullanılmaktadır. Helichrysum italicum var. serotinum’dan elde edilen esansın içeriğinde bulunan neril asetatın, serbest radikallere karşı etkisiyle kollajen sentezini destekleyerek cilt kırışıklıklarını gideren özelliklerini kapsayan patent ve kozmetik ürünler bulunmaktadır.

Bu türden elde edilen ekstreler serbest radikallerle savaştığı için gençleştirici kremlerin, kırışıklıklara etkili yüz ve vücut ürünlerinin, ayrıca eritem ve güneş yanıklarının tedavisi için hazırlanan karışımların birleşimine girmektedir. Helichrysum italicum uçucu yağı ile yapılan biyolojik aktivite çalışmalarında antioksidan etkisi yanında, gram pozitif bakterilere; özellikle Micrococus luteus’a karşı etkili olduğu belirlenmiştir. Ayrıca fitopatojen funguslardan Pytbium ultimum’a özellikle etkili olduğu gösterilmiştir. Farklı bir kullanım alanı olarak; Helichrysum italicum esansının depolanmış gıdaların korunmasında insektisit ve repellent olarak kullanılabileceği de gösterilmiştir.
Kaynaklar
  • Baytop, T., 1997. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü. Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara. 220 s.
  • Baytop, T., 1999. Türkiye’de Bitkiler İle Tedavi. Nobel Tıp Kitabevi, İstanbul. s. 309-310.
  • Bertoli, A. 2012. Volatile Chemical Composition and Bioactivity of Six Essential Oils Against the Stored Food Insect Sitophilus zeamais Motsch. Nat. Prod. Res. 26: 2063-2071.
  • Çubukçu, B. 2002. Helichrysum Species as Choleretic and Chologogue Crude Drugs. Acta Pharm. Turcia, 44: 145-150.
  • Çubukçu, B., Meriçli, A. H., Yüksel, V.  1981. Evaluation Based on Flavonoid Contents of the Anatolian Helichrysum species. J. Fac. Pharm. İstanbul. 17: 77-85.
  • Çubukçu, B., Yüksel, V. 1982. Constituents of Anatoian Medicinal Plants: Flavonoids of Helichrysum armenium. J. Nat. Prod. 45: 137-139.
  • Davis, P. H., 1982. Flora of Turkey and East Aegean Islands. Vol. V. University Press. Edinburgh. P: 80-97.
  • Mabona, U., Vuuren, S. F. 2013. Southern African Medicinal Plants Used to Treat Skin Diseases. S. African J. Botany, 87: 175-193.
  • Meriçli, A. H.,Çubukçu, B., Dortunç, B. 1984. Flavonoids and Anthocyanins of Helichrysum sanguineum. Fitoterapia, 55: 112-115.
  • Meriçli, F., Meriçli, A. H., Sarıyar, G., Sütlüpınar, N. 2004. Tıbbi Çay Reçeteleri. TEKB, İstanbul.
  • Rapaport, M., Rapaport, V. 1998. Preventation and Therapeutic Approach to Short and Long Term Sun Damaged Skin. Clinics in Dermatology, 16: 429-439.
  • Sezik, E., Aslan, M. 2000. Chemical Composition of the Volatile Oil of Helichrysum plicatum subsp. plicatum. J. Fac. Pharm. Gazi. 17: 95-98.
  • Judzentiene, A., Butkiene, R. 2006. Chemical Composition of the Essential Oils of Wild Helichrysum arenarium with Differently Colored Inflorescens from Eastern Lithuania. J. Essential Oil Res., 18: 80-83.

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan apelasyon.com sorumlu tutulamaz.