Gelecek 10 Senenin Tarım Projeksiyonu

OECD ve FAO’nun ortaklaşa yayınladıkları ''2015-2024 Tarım Görünüm Raporu''na göre önümüzdeki on yılda tarımsal üretim, talebe oranla daha fazla artması, böylelikle tarımsal emtia fiyatlarının azalacağı öngörülmektedir. Türkiye, 2024 yılında, tarım ürünleri konusunda kendi kendine yeten bir ülke olmaktan çıkacak, net ithalatçı bir durumda olacaktır.
 
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) her yıl önümüzdeki on senenin tarım ve gıda alanlarındaki vizyonunu ve projeksiyonunu ortaya koyan bir rapor hazırlamaktadır. Öngörülen üretim, tüketim, ticaret verilerinde önemli sapmalar olsa da uluslararası çevreler tarafından bu raporlar her zaman referans olarak alınmaktadır. 2015 Temmuz ayının başında yayınlanan bu seneki raporun önemli noktalarını bu yazımızda ele alacağız.

Son birkaç yılın bilançosu: Tarımsal emtialarda üretimdeki artış ve et tüketiminin yükselişi

Raporda yapılan son birkaç senenin analizine göre, hububat ve yağlı tohumların tarihi rekorlar seviyesinde üretilmesi sebebiyle, bu ürünlerin fiyatları son derece düşük seviyededir. Bu artış Kuzey Amerika’da ve Avrupa’da verimlilik artışı sebebiyleyken, Güney Amerika’da tarım arazilerinin büyümesiyle olmuştur. Afrika kıtasında ise, henüz yatırımların yeterli seviyede olmaması nedeniyle, ufak bir üretim artışı söz konusudur. Hayvan sürülerinin tekrar yapılanması, protein bazlı ürün talebinin artması ve arzın azalması sebepleriyle, et fiyatları büyük bir ivme kazanmıştır. Süt ürünleri ise, tarihi rekorları gördükten sonra önemli bir miktarda fiyatları azalmıştır. Büyük süt üreticisi ülkelerde politikaların tekrar belirlenmesi suretiyle, süt fiyatlarının tekrar istikrara kavuşması beklenmektedir.

2024’de tarım ürünleri talebi bilhassa gelişmekte olan ülkelerde artacaktır

Şehirleşme, nüfusun azalarak da olsa artmaya devam etmesi genel talebi artıracaktır. Gelir seviyesinin artması sebebiyle gelişmekte olan ülkelerde et ve süt ürünlerine ve bu kapsamda yem bazlı hububat ürünlerine talebin ve böylelikle fiyatlarının artması beklenmektedir. Ayrıca, petrol fiyatların azalması sebebiyle biyoetanol talebinin azalması ve böylelikle mısır fiyatlarında azalma olması öngörülmektedir.

FAO ile OECD’nin öngörülerine göre önümüzdeki 10 senelik süreçte, arz (yani üretim) tüketimden daha fazla artacak, girdi maliyetleri azalacak ve sonuç olarak tarımsal emtialardaki fiyatlar azalacaktır. FAO ile OECD’nin bu öngörüsündeki temel sebep makro ekonomik dengelerin değişmemesi, küresel stagnasyon döneminin devam edeceği öngörüsüne dayanmaktadır.

2024 yılında Dünya’daki başlıca tarım ürünlerin durumu

Hububat: Stokların yüksek seviyede olması ve üretim girdilerinin azalması, nominal fiyatların kısa vadede düşmesine sebep olacaktır. Ancak orta vadede talep artışının devamı, üretim maliyetlerinin artması fiyatları arttıracaktır. 2012/14 periyoduna referansla, 2024 yılında hububat üretimi 388 milyon ton artacak (%14) artacak ve 2.786 milyon tona ulaşacaktır. Önümüzdeki on senelik dönemde buğday üretim ve tüketimi 780 milyon ton civarında gerçekleşerek, %13 mertebesinde; pirinç üretiminin 562 milyon ton olarak gerçekleşmesi ve tüketiminin gelişmiş ülkelerde senede %0,4 gelişmekte olan ülkelerde ise %1,2 oranında artması tahmin edilmektedir.   

Yağlı Tohumlar: Et ürünlerine olan talebin artmasına paralel olarak, yemin hammaddesi olan yağlı tohumlara artış azalarak devam edecektir. Bu azalan artış, bir önceki on senelik periyoda oranla 2015-2024 yılları arasında %3,5’dan %1,6’a inecektir. Yem ihtiyacına bağlı olarak, soya üretiminin, başta Brezilya olmak üzere hızla artması beklenmektedir. 

Şeker: Gelişmekte olan ülkelerdeki talep artışıyla birlikte, bu ürüne yatırımlar hızla artacaktır. Dünya’daki en büyük etanol üreticisi olan Brezilya’daki enerji politikasındaki değişim sebebiyle (yakıtlarda daha fazla etanol kullanılması) şeker kamışındaki üretim artacaktır. Buna paralel olarak, alım gücü daha zayıf ve üretimde istikrarı bulunmayan Asya’daki ülkelerde şeker emtiasında sıkıntılar yaşanacaktır. 2024 yılında, brüt şekerin nominal fiyatının 364 ABD doları/ton, Euronext referanslı beyaz şekerin nominal fiyatının ise 434 ABD doları/ton olması beklenmektedir.

Et: Artan talebe ihtiyaç verebilmek için üretim artacaktır. Yem hammaddesi fiyatlarının azalması sebebiyle, bu sektördeki kar marjı yükselecektir. Kırmızı ve beyaz et fiyatları arasındaki dengesizliğin artması beklenmektedir. 2024 yılında nominal fiyat olarak karkas et fiyatları büyükbaşta 4900 ABD doları/ton, küçükbaşta 4350 ABD doları/ton, kanatlıda 1550 ABD doları/ton ve domuzda 1900 ABD doları/ton olması beklenmektedir. Diğer bir ifadeyle et fiyatlarının artışı azalarak devam edecektir. 2024 yılında, küresel kişi başı yıllık et tüketimi 35,5 kg’a ulaşması beklenmektedir. Ancak kuzey yarım küre ile güney yarım küre arasındaki tüketim farkı devam edecektir. Gelişmekte olan ülkelerde kişi başına yıllık et tüketimi 28 kg iken, gelişmiş ülkelerde ise 68 kg olacaktır. Kanatlı etinin global et üretiminin yarısından fazlasını oluşturacağı, buna karşılık büyükbaş ve domuz eti tüketimin sabit kalacağı tahmin edilmektedir.    

Su ürünleri: 2012/14 periyoduna referansla, 2024’de su ürünleri üretimi %19 artarak 191 milyon tona ulaşması beklenmektedir. Bu artış önemli ölçüde akuakültürden gelecektir. Su ürünleri yetiştiren çiftliklerin 2012/14 periyoduna referansla %38 üretim artışı kaydetmesi ve akuakültür üretiminin 96 milyon tona erişmesi beklenmektedir. Kısa vadede et ve yem fiyatlarının artışına paralel olarak, su ürünleri üretim artışı fiyatlara yansımayacaktır. 2024 yılında, kişi başına balık tüketimi 19,7 kg’dan 21,5 kg’ya çıkması beklenmektedir.

Süt ürünleri: Süt ürünleri ihracatı dört büyük ülke (ABD, AB, Yeni Zelanda ve Avustralya) arasında paylaşılacaktır. Bu ülkelerdeki iç talebin daha fazla artamaması sebebiyle, bu ülkeler üretim fazlasını dış piyasaya arz edecektir. 2024 yılında, süt üretimi 2012/14 periyoduna referansla 175 milyon ton (%23) artacaktır. Bu artışın %75’i, başta Asya ülkeleri olmak üzere gelişmekte olan ülkelerden gelecektir. Gelişmekte olan ülkelerde, taze süt üretimi senelik %3 oranında, süt ürünleri tüketimi ise senelik % 1,4 ile 2 arasında artması beklenmektedir. Yeni Zelanda’daki meteorolojik şartlar ve Çin’deki hayvancılık politikası gelecek on senede, küresel süt fiyatlarını etkileyecek en önemli iki faktör olarak göze çarpmaktadır. Hindistan, AB’yi geçerek dünyanın en büyük süt üreticisi haline gelip, öngörülen dönemde önemli ölçüde az yağlı süt tozu ihracatına sahip olacaktır.

Pamuk: 2024 yılında, 2012/14’e oranla %23, 2000/2009 periyoduna oranla %9 oranında nominal olarak, fiyatların azalması beklenmektedir. Kısa vadede Çin’deki stok azalması sebebiyle fiyatlar artarken, ilerleyen süreçte orta vadede fiyat istikrarı sağlanacaktır. Önümüzdeki on yıllık periyodun ilk döneminde, küresel üretim tüketime oranla daha az artarken, sonrasında fiyatların azalmasıyla beraber stoklar artacaktır. 2024 yılında stok/tüketim oranının %46 seviyesinde olacağı tahmin edilmektedir. 

Biyoyakıtlar: Petrol fiyatlarının azalması, biyoyakıt üretimindeki ham madde üretimindeki ve büyük biyoyakıt tüketici ülkelerindeki politika değişiklikleri sebebiyle biyoetanol ve biyodiyesel ürünlerinin artışında azalma beklenmektedir. 2024 yılında 134,5 biyoetanol ve 39 milyar litre biyodiesel üretimi tahmin edilmektedir. Buradaki projeksiyon, ABD, Brezilya, AB gibi büyük üretici ülkelerin politikalarıyla doğru orantılı olacaktır. Şayet ki petrol fiyatları düşük seviyede kalırsa, bu ürünlerdeki fiyat baskısı ve böylelikle küresel üretimi azalacaktır.
 
Grafik 1: Nominal değerde tarım ürünleri fiyat gelişimi
 
2024 yılında Türkiye’deki başlıca tarım ürünlerin durumu
 
Buğday: Buğday üretiminin ve tüketiminin 23 milyon ton civarında olması beklenmektedir. Ancak tüketim miktarı az da olsa üretim miktarını geçecektir. Böylelikle buğdayda, iç tüketim talebi az miktardaki ithalat ile dengelenecektir. Buğday stokunun ise 3 milyon tonun üzerinde olması beklenmektedir.

Yağlı tohum: Üretim 2 milyon tona yaklaşırken, tüketim ihtiyacı bu miktarın yaklaşık 2,5 katı olacaktır. Bu ürünlerdeki dış ticaret açığı büyük bir ivmeyle derinleşmeye devam edecektir.

Şeker: Üretim ile tüketim arasındaki farkın 2024 yılında yarım milyon tonu bulması beklenmektedir. İç piyasadaki ihtiyacı karşılamak için dış ticaret açığı bu üründe yatay bir şekilde devam edecektir.

Büyükbaş ve küçükbaş eti: Tüketim yaklaşık olarak %30 oranında artmasına rağmen, üretim bu oranı karşılayacak ve önümüzdeki on senenin sonunda Türkiye kendi kendine yeten bir konuma gelecektir.

Kanatlı eti: Oransal olarak en fazla cari fazla veren tarımsal üretim sektörü olacaktır. Kişi başı yıllık tüketim 19,7 kg’den 21,7 kg’ye yükselecektir. İç tüketimdeki artışa rağmen, ihracatın %9 oranında artması beklenmektedir.

Grafik 2: Türkiye özelinde, FAO ve OECD’nin 2015-2024 arasındaki bazı ürünler hakkındaki başlıca üretim, tüketim, stok ve dış ticaret dengesi projeksiyonları
 
Kaynaklar:
  1. OECD-FAO Agricultural Outlook 2015-2014 (ing.) & Perspectives Agricoles de l'OCDE et de la FAO 2015-2024 (fr.) 
Görseller:
  1. http://bit.ly/1NRnkcN
  2. http://bit.ly/1Kn88o8
  3. http://bit.ly/1fQRK0W
  4. http://bit.ly/1hrauVS

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan apelasyon.com sorumlu tutulamaz.

Faruk Fıratoğlu - 24.02.2016 07:36
Güzel bir çalışma