Organik Tavukçulukta Nelere İhtiyaç Var?

Çiftlikte doğanın bütünlüğü inancı, sürdürebilir ve sağlıklı toprak, bitki, hayvan, insan ve gezegen amaçlamak organik tarımın temel felsefesidir. Bu doğal denge içerisinde hayvanlar sağlıklı bir ekosistem sağlamada kritik bir role sahiptirler. Uluslararası Organik Tarım Hareketleri Federasyonu (IFOAM) organik prensiplerine göre, çiftlik sistemlerinde hayvanların yeri ve rolü, organik gıda ve işletme kurucularının düşünceleri fazlasıyla etkiler. Bu nedenle, organik tarım alanında yatırım yapmak isteyen girişimcilerin mutlaka organik hayvansal ve bitkisel üretim entegrasyonu öncelikli olarak ele alması gerekir. Bu tarımsal üretimde sürdürebilirliğinde temel anahtarıdır. 
Organik hayvansal üretimde özellikle organik tavukçuluk sektörü, hem dünyada hem de ülkemizde 2007 yılından günümüze hızlı bir artış göstermiş ve halen artmaya devam etmektedir. Bunu rakamlarla ifade edersek, dünya genelinde 2007-2012 yılları arasında yaklaşık % 130’luk bir artıştan bahsedebiliriz. Bu artışın en önemli nedeni, pek çok ülkede organik yumurtaya olan yüksek taleptir. Yine, dünyadaki toplam kanatlı kümes hayvanı varlığının % 0.3’nün organik kanatlı kümes hayvanı olduğunu da söyleyebiliriz (toplam organik tavuk varlığı 72.5 milyon, 2012). Dünya’daki organik kanatlı kümes hayvanı varlığının yaklaşık % 53’ü  Kuzey Amerika’da, % 36’sı da Avrupa Birliği (AB) ülkelerindedir (28 AB Ülkesinde toplam 26 milyon, 2012). Dünyadaki önemli organik kanatlı kümes hayvanı varlığı bildirilen ülkeler Amerika Birleşik Devletleri (37 Milyon), Fransa (11.6 milyon) ve Almanya’dır (5.3 milyon). Fransa’da 28 AB ülkesinin toplam organik kanatlı kümes hayvanı varlığının % 45’i bulunmaktadır. Organik tavuk varlığında bu kadar yüksek paya sahip olan Fransa’nın organik tahıl üretiminde de ön sırada olduğunu tahminlemek zor değildir. Türkiye’de organik hayvancılık açısından 2002 yılında geçiş sürecine başlanmış (arıcılık hariç) ve 2004 yılında Rize’de toplam 250 adet organik yumurta tavuğu varlığı kayıtlara geçmiştir. Organik yumurta tavukçuluğunda 2013 yılı verilerine göre Samsun (359.741 adet), Elazığ (43.237 adet) ve Manisa (42.000 adet) ön plana çıkarken, organik etlik piliç varlığının tamamı, Manisa (309.900 adet), İzmir (27.112 adet), Elazığ (21.000 adet) ve Bilecik’den (500 adet) elde edilmiştir.
 
Günümüzde de, organik yumurta ve organik piliç eti (bütün piliç, baget, kalçalı but, göğüs, kanat vb.) özel organik ürün marketlerinde, organik semt pazarlarında ve hemen hemen her hipermarketin organik ürün satış noktasında kolayca ulaşabileceğimiz bir noktaya gelmiştir.  Peki bu ürünlere ulaşmamızı sağlayan üreticilerin “organik olarak sertifikalı tavuk eti ve yumurta üretmek için nelere ihtiyaçları var?” kısaca bahsetmek istiyorum. 
 
Yönetmelik:
 
18 Aralık 1994’te “Bitkisel ve Hayvansal Ürünlerin Ekolojik Metotlarla Üretilmesine İlişkin Yönetmelik” adıyla yürürlüğe giren yönetmeliğimiz, 18 Ağustos 2010 tarihinde (27676/2010) AB’nin (EC Regulation No 889/2008) revizyonuna uygun olarak değiştirilmiştir. Öncelikle AB ile eşdeğer olan organik tarım yönetmeliğimiz içerisinde yer alan hayvansal üretim kuralları çok iyi bir şekilde bilinmelidir ve yönetmelikte yapılan değişiklikler ve güncellemeler takip edilmelidir. Yönetmeliğimizde en son yapılan değişiklik 22 Temmuz 2015 tarihli T.C.Resmi Gazetede (No: 29422) yayımlanmıştır. Daha önce yapılan değişikliklerin tarih ve sayıları da aynı yönetmelik değişikliğinde verilmiştir.
Organik tavukçuluk işletmeleri için hayvan seçimi ve geçiş süreçleri:
 
Organik bir sürü oluşturabilmek için konvansiyonel  işletmelerden getirilecek etlik civcivler en fazla 2 günlük yaşta, yumurtacı yarkalar ise AB direktifi (EU No: 836/2014) ile 31.12.2017 tarihine kadar en fazla 18 haftalık yaşta olmalıdır. Ülkemiz yönetmeliğine göre 31 Aralık 2014 tarihinde konvansiyonel işletmelerden organik yumurtacı işletmeye yarka getirmek için izin verilen süre dolmuştur. Ancak, AB ile eşdeğer olan yönetmeliğimiz bu maddesinin de ülkemizde hızla artış gösteren organik yumurta üretimini teşvik etmek amaçlı olarak bir an önce güncellenmesinin önemli olduğunu düşünüyorum.  İşletmeye hayvanlar getirildikten sonra da geçiş süreci başlar. Geçiş süreci ürünün organik olarak etiketlenmesine kadar geçen süredir ve bu süre etlik piliçlerde 2.5 ay, yumurtacı tavuklarda 1.5 aydır. Organik tavukçulukta kullanılacak açık hava gezinti alanı veya açık hava eksersiz alanlarının geçiş süreci ise 1 yıldır, fakat söz konusu araziler ilgili yönetmeliğin ekinde izin verilen ürünlerden başka ürünlerle işlem görmediyse, geçiş süreci yetkilendirilmiş kuruluşça 6 aya indirilebilir.
 
Kümesler
 
Organik tavuklar için yönetmelikte kümes iç alanları etlik piliçlerde sabit kümeslerde 10 tavuk için 1 m2, taşınabilir (mobil) kümeslerde 16 tavuk için 1 m2, yumurta tavuklarında ise 6 tavuk için 1 m2 olarak bildirilmiştir. Bu kümes  iç alanları dışında, her tavuk içinde mutlaka 4 m2 bir dış alan da planlanmalıdır. Tavuklara iklim koşulları elverdiği sürece yaşamlarının en az 1/3’ü kadar çoğunlukla bitki örtüsü ile kaplı  dış alanlara ulaşması sağlanmalıdır. Yumurta tavuğu kümeslerinde, her yumurta tavuğu için 18 cm tünek, 7 yumurta tavuğu için bir folluk ve her follukta tavuk başına 120 cm2  folluk taban alanı bulunmalıdır. Kümeslerde giriş-çıkış delikleri ise, kümesin her 100 m2’si için en az toplam 4 m uzunlukta olmalıdır.  Bir kümeste en fazla 4800 adet etlik piliç, 3000 adet yumurta tavuğu bulundurulmalıdır.
 
Sağlık ve Bakım

İşletme için seçilecek tavuklar mevcut hastalılara ve parazitlere karşı dirençli olmalıdır. Tavukların besin madde ihtiyaçlarını bulundukları döneme göre karşılayacak organik karma yemler hazırlanmalıdır. Bu karma yemlerde vitamin, mineral, protein ve aminoasitler, yağ asitleri ve enerji mutlaka gereksinim düzeyinde bulunmalıdır. Uygun kümeslerde ve gezinme alanlarında temizlik ve hijyen kurallarına dikkat edilerek hastalık oluşumu ve yayılması engellenmelidir.  Dış alanlarda korunaklı ve gölgelikli tünekler planlanarak tavukların doğal davranışlarını sağlanması ve dış alanlara ulaşmaları teşvik edilmelidir. Refah açısından tavuklara uygulanacak bir takım müdahalelerde stres ve acı çekmek en az düzeye indirilmelidir. Veteriner hekim kontrolünde aşı ve diğer müdahaleler ile ilgili muntazam kayıtlar tutulmalıdır.
 
İzin Verilen Tedavi Yöntemleri

Bu amaçla tavuk etinde ve yumurtada kalıntı bırakmayan alternatif tedavi teknikleri ve preperatlarından yararlanılmalıdır (bitkisel ilaçlar, probiyotikler, homeopati, biyodinamik teknikler). AB ülkelerinde bu tür tedaviler organik hayvancılıkta yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Ülkemizde ise henüz başlama aşamasındadır. Aşı uygulamaları ve parazit tedavileri dışında yumurta tavuklarında bir yıl içerisinde en fazla üç, etlik piliçlerde de en fazla bir defaya mahsus olmak üzere sentetik veteriner ilaçlarının kullanılmasına izin verilir. Ancak, bunun üstünde yapılan müdahale ve tedavilerde ürünler organik olarak satılamaz ve tekrar geçiş sürecine alınırlar.
 
Yemler ve Yem Katkı Maddeleri

Yönetmeliğimizde izin verilen organik sertifikalı bitkisel kaynaklı yemler ve yem katkı maddeleri kullanılmalıdır.  Genetiği değiştirilmiş, üretimleri sırasında sentetik kimyasal gübre, pestisit, insektisit gibi tarım ilacı ve büyüme düzenleyici madde (hormon vb.) kullanılmış, ışın uygulanmış, yemlerin kullanımı kesinlikle yasaktır. Bitkisel kaynaklı yemlerden protein kaynağı olarak kullanılan küspeler de kimyasal çözücü kullanılmadan elde edilmiş olmamalıdır (Yağlı tohumlardan küspe elde ederken yağı çıkarmakta kullanılan kimyasal çözücüler). Kullanılacak yem katkı maddeleri de yönetmelik yanında organik girdi olarak kontrol ve sertifikasyon kuruluşları tarafından belirlenmiş listelerde olanlardan seçilmelidir.   Sentetik aminoasit, yemden yararlanmayı teşvik edici antibiyotik, koksidiyostat, genetiği değiştirilmiş organizmalar ve bunlardan içeren yem katkı maddeleri kesinlikle kullanılmamalıdır. Organik hayvansal kaynaklı yem olarak ise organik sertifikalı süt ve süt ürünleri, deniz hayvanları ile bunların ürünleri ve yan ürünleri, yumurta ve yumurta yan ürünleri kullanılabilir.  Fakat, kesimhane yan ürünleri ve kadavra unlarının kullanımı kesinlikle yasaktır. Organik tavukçukta beslemede dış alanlarda bulunan yeşil otlar veya organik sertifikalı silaj, kuruotlar da kullanılabilir. Bu tür yemlerin organik yumurta ve piliç etinde sağladığı bir takım avantajlar (renk, lezzet vb.) bakımından da önemli oldukları söylenebilir.

Ülkemiz yönetmeliğinde yapılan bir değişiklik ile (22.07.2015 tarihli TC Resmi Gazete No:29422) tavuklar için organik protein kaynağı yemin yeterli bulunmadığı durumlarda izin verilen konvansiyonel yem kullanımı, yemin kurumaddesi üzerinden yılda en fazla %5 olarak 31 Aralık 2017 tarihine kadar uzatılmıştır Bu oran, özellikle pahalı olan protein kaynaklarının kullanımı açısından üreticiye avantajlar sağlamaktadır. Ancak, konvansiyonel olarak kullanılacak yemlerin yönetmelikte izin verilen tarımsal kaynaklı yemlerden olması ve kullanımı yasaklanmış yemlerden olmaması gerekir.  Örneğin, konvansiyonel kimyasal çözücü ile işlem görmüş küspeler organik tavukçulukta kullanılamaz.

Son olarak, daha fazlası için sizleri Ekolojik Tarım organizasyonu (ETO) Derneğinin, Türk-Alman İşbirliği (FIBL projesi) ile 9-10 Eylül 2015 tarihlerinde Anemon Hotel Kula, Manisa’da düzenleyeceği “Organik Tavukçulukta Başarının Anahtarı?” başlıklı katılımın ücretli ve 20 kişi ile sınırlı olduğu eğitimize davet etmekten memnuniyet duyuyorum. Eğitim; organik tavukçulukta genel prensipler, kontrol ve sertifikasyon, hayvan sağlığı ve refah, homeopati ve tavukçulukta uygulama örnekleri, pazar ve pazarlama stratejileri, geçiş sürecinde yaşanan zorluklar gibi konular uluslararası bir uzman, sektörden kontrol ve sertifikasyon temsilcisi, örnek bir üretici, başarılı uygulayıcıların anlatımı ve bir çiftlik ziyareti ile gerçekleştirilecektir. 

Daha fazlası için: www.eto.org.tr ve Melek Gültekin; melek.gueltekin@fibl-project-turkey.net adreslerinden bilgi alabilirsiniz.
 
İstenildiğinde yazardan kaynaklara ulaşılabilir.
 
Yazar: Dr. Muazzez CÖMERT
Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü Öğretim Elemanı /
ETO Derneği Eğitim ve Araştırma Komitesi Başkanı
 
Görseller:

Yazara aittir.

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan apelasyon.com sorumlu tutulamaz.