Tarım İşletmelerinde İş Kazalarını Önlemeye Yönelik Başlıca Önlemler Nelerdir?

İşçi, başkasının yararına bedenini, beyin gücünü veya el becerisini kullanarak ücretle çalışan kimsedir (TDK, 2016). İş kazası ise çalışanı bedenen veya ruhen engelli hale getiren olaydır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda iş kazası ayrıntılı olarak şu şekilde tanımlanmıştır:
 
• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
• İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,
• Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
• Emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
• Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay iş kazasıdır.

4857 Sayılı İş Kanunu’na göre “Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren” denmektedir (İş Kanunu, 2003). Ülkemizde tarım sektöründe çalışanlar, ücret karşılığı bir işverenin yanında çalışanlar ile kendi adına ve hesabına tarımsal faaliyetlerde çalışan üreticilerden oluşmaktadır. Temel iş gücü göstergelerine göre Türkiye’de yaklaşık 29,6 milyon işgücünün 26,6 milyonu istihdam edilmekte, istihdam edilenlerin 5,4 milyonu tarım sektöründe çalışmaktadır (TÜİK, 2016). Diğer bir deyişle Türkiye’de istihdam edilenlerin yaklaşık %20’si tarım sektöründedir. Tarımda çalışanların oranının yüksek olduğu ve tarımın hayvansal üretim, bitkisel üretim gibi yoğun emek gerektiren üretim şekillerini kapsadığı bilinmektedir. Ülkemizde, emek kullanımı ve üretimin yoğun olduğu tarım sektöründe, iş kazalarının yüksek olduğu da bir diğer gerçektir. Sektörlere göre işe bağlı sağlık sorununa maruz kalanların oranının en yüksek olduğu sektör %5,5 ile madencilik ve taş ocakçılığı sektörüdür. Bu oran, tarım, ormancılık ve balıkçılık sektöründe %2 civarındadır. Tarım sektöründe iş kazası geçirenlerin oranı,  Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre %2 civarında (TÜİK, 2014) gözükse de tarımda kayıt dışı çalışmanın ve mevsimlik işçi çalıştırılmasının yüksek olduğu düşünüldüğünde iş kazası ve sağlık sorununa maruz kalan çalışan oranının daha yüksek olacağı açıktır.  

Günümüzde işletme yönetimleri için iş kazaları önemli sorunlardan biri haline gelmiştir. İş kazalarına yönelik tedbirlerin alınması ve kontrolü yasalarla her ne kadar işverenlerin sorumluluğunda olsa da işçilerin de uyması ve uygulaması gereken kurallar ve görevler vardır. Tarım sektöründe çalışan işçilerin, iş kazalarına maruz kalmaması için aşağıdaki uygulamalara dikkat edilmesinde yarar vardır:

• Tarımsal üretimde kazaların büyük kısmı tarım alet ve makine kullanımı sırasında kurallara uymamaktan kaynaklanmaktadır. Tarım alet ve makinelerini kullanacak kişilerin eğitim alması, alet ve makinelerin kullanımını tam bilmesi gerekir. Yaşı uygun olmayan ve belgesiz/ehliyetsiz kişiler, tarım alet ve makinelerini kullanmamalıdır.
• Tarım alet ve makineleri ile traktörler, amacına uygun, bakımı yapılarak ve dikkatli bir şekilde kullanılmalı; yorgunluk, sinirlilik ve dikkat dağınıklığı halinde çalışmaya ara verilmelidir. 
• Tarım alet ve makinelerini kullanacak kişiler, gerekli koruyucu kıyafetleri (maske, kask, tulum, eldiven vb.) giymelidir.
• Tarım alet ve makinelerinin koruyucu donanımları takılı olmalıdır.
• Kaygan, eğimli, yüksek veya ıslak zeminlerde düşme/kaymaya bağlı kazaları önlemek için uygun kıyafetler (ayakkabı, güvenlik yeleği gibi) giyilmeli ve emniyet kemeri, güvenlik halatları bağlı olmalıdır.
• Çalışma ortamının yeterince aydınlık olmasına dikkat edilmelidir.
• Açık alanlarda çalışan tarım işçileri, hayvan sokmalarına (kene, akrep, yılan vb.) karşı eldiven çizme vb. koruyucu kıyafet kullanmalı ve ilk yardım çantası bulundurulmalıdır.
• Hayvancılık işletmelerinde hayvanlara kötü davranmak, hayvan hakları açısından uygun olmadığı gibi kaza nedeni de olabilir.  Özellikle hayvanların çok tedirgin olduğu anlarda hayvanlara dikkatli yaklaşılmalı ve hayvanların zamanında bakımı yapılmalıdır.
• Bazı hayvan hastalıklarının insanlara geçebileceği unutulmamalı, hayvanlarla temas ve ürünlerinin tüketilmesinde koruyucu önlemlerin neler olduğuna ilişkin (aşılama, ürünlerin kaynatılarak/ısıl işleme tabi tutarak tüketilmesi veya tüketilmemesi gibi) üreticiler bilgili olmalıdır.
• Tarımsal işletmelerde tehlike yaratabilecek, açıkta elektrik telleri, çukur, kanal vb. çevresel riskler var ise, kapalı hale getirilmeli, çit/koruma bandı veya duvar ile çevrilerek insan ve hayvanların zarar görmesi engellenmelidir.
• Tarım işçilerinin temiz ve yeterli miktarda içme suyu ve gıdaya erişimi sağlanmalıdır. Temizlik ihtiyaçları (el ve yüz yıkama, tuvalet vb.) için gerekli olanaklar sağlanmalıdır.
• İklim koşullarına uygun çalışma düzeni oluşturulmalı, aşırı sıcak ve soğuklarda işçilerin dikkatsiz davranacağı unutulmamalıdır. Uzun çalışma saatleri yerine işe uygun dinlenme molaları, işçilerin verimliliğini artıracaktır.
• Tarım işçileri, işe uygun olmayan aletleri kullanmamalıdır. İşçilerin kaldırabileceğinden fazla yük taşımamasına dikkat edilmelidir. 
• İş güvenliği ve işçi sağlığı hakkında tarım işçilerinin eğitimleri düzenli aralıklarla yapılmalıdır.  
• Tarım işçilerinin çalışma ortamında güvensiz hareketlerden kaçınarak, güvenliği önemsediği bir çalışma kültürü oluşturmak için, kamu kurumları, işveren ve işçiler çaba göstermelidir.
Tarım işletmelerinde iş kazalarını önlemeye yönelik dikkat edilmesi gereken konular, genel olarak ele alınmıştır. Ancak işletmelerin faaliyetleri ve özelliklerine göre her işletmenin kendi iş güvenliği risk analizi çalışmasını yapması uygun olacaktır. İşletmelerde risk analizlerinin yapılması ve uygulamasına ilişkin sorumluluk, başta işletme yöneticileri ve işverenlerdedir. İşçiler ise uygulamaya dönük sorumluklarını yerine getirmelidir. Sonuç olarak tarım işletmelerinde görülen çoğu iş kazasının, basit önlemlerle önlenebileceği unutulmamalıdır.
 
Kaynaklar:
  1. TDK (2016). Büyük Türkçe Sözlük, http://bit.ly/27YDnPz, (02.03.2016).
  2. İş Kanunu (2003). http://bit.ly/1NY8kN9, (02.03.2016).
  3. TÜİK (2014). İş Kazları ve İşe Bağlı Sağlık Problemleri Araştırma Sonuçları, http://bit.ly/1le744L, (13.03.2016).
  4. TÜİK (2016). İşgücü İstatistikleri Haber Bülteni, http://bit.ly/1wvgc90, (23.03.2016).
  5. Harran Üniversitesi Tarımda İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulama ve Araştırma Merkezi(2014), GAP Tarımda Çalışanların Sağlığı ve Güvenliği Eylem Planı 2014, Şanlıurfa, Türkiye, http://bit.ly/25vnCkb, (02.03.2016).
  6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (2006). http://bit.ly/1e3sFiS, (03.03.2016).
Görseller:
  1. http://bit.ly/1qX72GY

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan apelasyon.com sorumlu tutulamaz.