Görülmeyenler, Duyulmayanlar ve Kadın Olmak…

Tüm dünyada olduğu gibi ülkemiz ekonomisinde de önemli bir rol üstlenmiş olan “mevsimlik gezici tarım işçileri” son yıllara kadar karar vericiler ve bilim insanları tarafından “görülmeyenler ve duyulmayanlar” olarak rapor edilmiştir. Ülkemizde çalışan her 5 kişiden biri tarımda çalışmaktadır ve bu çalışanların yarıya yakın kısmını mevsimlik tarım işçilerinin oluşturduğu tahmin edilmektedir.

Mevsimlik gezici tarım işçiliği dünyanın hemen her ülkesinde olan, yüzlerce yıldır yapıla gelen bir işçilik biçimidir. Bu işçilik türü, kırsal alanda topraksız veya az topraklı ailelerin, geçimlerini sağlayabilmek amacıyla tarımsal iş olanağının fazla olduğu yerlere giderek, gezici veya geçici tarım işçisi olarak çalışmasıdır. Bazen bu işçiler afet, çatışma, ayrımcılık, siyasal düzenin bozulması gibi olağanüstü koşullardan dolayı da yani “çaresizlikten” bu sürece katılabilmektedir. Önceleri geçici bir iş olarak değerlendirilen mevsimlik gezici tarım işçiliği artık önemli bir kesim için asıl meslek olmuştur.

Tarım Sektörünün En Sorunlu ve Sahipsiz Kısmı

Yapılan birçok araştırma, tarım sezonunun başlamasıyla aileleriyle birlikte evlerinden ayrılan ve sezon bitimi tekrar evlerine dönen mevsimlik gezici tarım işçilerinin gittikleri bölgelerde sosyo-ekonomik açıdan düşük düzeyde, sağlıklı barınak, temiz su, yeterli gıda ve gerekli hijyen koşullarından yoksun olduklarını, sağlık, eğitim ve sosyal hizmetler başta olmak üzere kentsel hizmetlere erişemediklerini, ağır iş yapmaya bağlı erken ölüm ve hastalık riskinin yükseldiğini ortaya koymaktadır. Maruz kalınan kötü yaşam koşullarının iş sağlığı açısından olumsuz bir durum oluşturduğu belirtilmektedir.

Görülmeyenler ve duyulmayanlar olarak adlandırılan bu işçiler, ancak uygunsuz şartlar ve araçlarla işe giderken ölümle de sonuçlanabilen trafik kazalarının medyaya yansıması ile fark edilmektedir.

Sosyal Korumasızlığın ve Sosyal Dışlanmanın Temsilcileri

Bu yaygın ve kalabalık işgücü, 1900’lu yılların başında başlayan bazı iyileştirme çabalarına rağmen hala her türlü yasal ve sosyal haktan mahrum bir şekilde çalışmaya devam etmektedir. Sektörde çalışanlar çalışma koşulları, sağlık, güvenlik, sosyal güvenlik, ücret vb. gibi birçok sorunla iç içe yaşamakta ve mücadele etmektedirler. Dünyada mevsimlik tarım işçilerinin yüzde 60’ından fazlasının yoksulluk sınırının altında yaşadığı, en az yüzde 80’inin sosyal güvencesinin bulunmadığı ve yüzde 70’nin de tarlalarda çocuklarıyla birlikte çalıştıkları ortaya konulmuştur.

Mevsimlik gezici tarım işçilerinin kendileri açısından çalışma koşulları, süresi ve ücretleri ile dinlenme haklarına ilişkin sınırlı da olsa yasal hükümler bulunmaktadır. Sınırlı olan bu düzenlemelerin uygulamasında önemli aksaklıklar olduğu bilinmektedir. Ne yazık ki işçilerin hakları konusunda, sektörün aktörlerini oluşturan “dayıbaşı, elçi” olarak adlandırılan tarım aracıları, işverenler ve işçilerin bilgi yetersizliği de sorunların çözümünü güçleştirmektedir. Ayrıca işçilerin aileleri ve çocuklarına yönelik herhangi bir düzenlemenin bulunmaması önlemlerin uygulanması bağlamında sorunları artırmaktadır.
 
Görülmeyenler, Duyulmayanlar İçerisinde Kadın Olmak

Dünyada ve ülkemizde bu işgücünün içerisinde kadınlar önemli bir bölümü oluşturmaktadır ve giderek ağırlıkları artmaktadır. Mevsimlik gezici işçilerin genel sorunlarının yanında kadınların, toplumsal cinsiyet açısından kadınlara özel sorunları bulunmaktadır. Kırsal alanda mülksüz, tarımsal üretim ve ev işlerinde yoğun emek harcayan kadın, mevsimlik gezici işçi olduğu zaman şartlar daha da zorlaşmaktadır. Kadınlar tarlada çalışmanın yanında çoğu zaman uygunsuz yaşam yeri koşullarında hane bireylerinin yemek, bulaşık, banyo, çamaşır gibi temel ihtiyaçlarını da gidermeye de çalışmaktadır. Ayrıca tarlada çalıştıklarında fiziksel olarak daha güçsüz olduğu ve daha az iş yapma potansiyeli olduğu düşüncesi ile erkeklere göre daha düşük ücret ödenmektedir. TÜİK 2015 verilerine göre mevsimlik tarım işçilerinin günlük ücretleri; kadınlarda 46 TL, erkeklerde 59 TL olarak gerçekleşmiştir.  Diğer bir deyişle aynı iş için günlük olarak, erkeklere kadınlardan yüzde 28 daha fazla ücret ödenmiştir. Ne yazık ki ucuz emek gücü olarak kadınlar daha çok tercih edilmektedir. Kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektörde kadınların sosyal güvencesizliği ise erkeklere göre 1,3 kat daha fazladır.

Giderek azalmasına rağmen tarım ağırlıklı bir toplum özelliği gösteren ülkemizde mevsimlik gezici işçilerin ve kadınların tarımsal üretimdeki payı küçümsenmeyecek kadar fazla olup, kadınların tarımsal üretime katılma biçimi ve performansları tarımsal üretim açısından önem taşımaktadır. Mevsimlik gezici işçilerin sorunlarının çözümüne yönelik her grubun ihtiyaçlarını dikkate alan politikaların ve uygulamaların geliştirilmesi, kadınlar özelinde mevsimlik tarım işçisi ailelerin ihtiyaçları konusunda duyarlılık yaratılması ve bu sorun alanının sahiplenilmesi gerekmektedir.
 
Görseller:
  1. http://bit.ly/1U7xaGT

 

Abstract:
In rural areas, farmers who don’t own any land or families with insufficient amount of land who don’t have any chance to work in their neighborhood prefer to leave for the regions where agricultural labor demand is high and they work as mobile or temporal agriculture workers. Seasonal agricultural employment once thought to be a temporary job now becomes the main job for some.  Women constitute a significant part of in this workforce, in our country and in the world. There are special issues for women in terms of gender. This popular and populous workforce couldn’t be included in official workforce records. Thus, it comes through as a quite problematic field. In recent years, some activities have been conducted so as to improve life and work conditions of seasonal agriculture workers.
 
Kaynaklar: 
  • Şimşek, Z., 2012. Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 2011, Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı ve Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu, Ankara.
  • TUİK, 2015. Tarımsal İşletmelerde Ücret Yapısı, 2014 (10.03.2015), http:www.tuik.gov.tr.
  • TBMM, 2015. Mevsimlik Tarım İşçilerinin Sorunlarının Araştırılarak Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırması Komisyonu Raporu, 24. Yasama Dönemi.

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan apelasyon.com sorumlu tutulamaz.

Yasemin KARABIÇAK - 02.06.2016 20:47
Benim de hep içimi acıtır bu durum. Ama dramatik filmler de insanın içini acıtır ama film olduklarından seyirci olmakta beis yoktur. Sektör içinde elimizden ne gelir? Hep beraber düşünelim. Seyreden olmayalım.
Feyyaz Uysal - 01.06.2016 12:45
Tarımın emek cephesindeki en büyük ve iç acıtan bir sorununu parmak basmış sayın Zerrin Çelik. Siyasiler, partiler bu konulara ne yazık ki değişmiyor. 70'li yıllarda çekilen ve bu sorunları işleyen filmler de yok. Artık herkesin saray benzeri evlerde oturduğu, kapıcı çocuklarının bile okula taksi ile gittiği diziler var. Böyle iç acıtan bir gerçeği böyle bir ortamda yazdığı için ayrıca kutluyorum. Yüreğine sağlık. Feyyaz Uysal - Eskişehir