Hobi Sebzeciliğine Başlarken

Hepimizin yaşantımız süresince bunaldığı anlar vardır. Bu anlarda kimimiz dışarı çıkıp hava almak ister, kimimiz sigaradan medet umar, kimimiz sağa sola bağırır, hatta birşeyleri kırar. Uzmanlar öfke kontrolü için eğitim çalışmaları yapar. Oysa çok kolaylıkla uygulayabileceğimiz, bize yaşamın farklı bir boyutunu gösterebilecek bir uğraşı alanları var. Bunun için bir hobi edinmek gerekiyor.
 
Hobi, zevk almak için yapılan işler olarak tanımlanıyor. İnsanlara "Hobiniz var mı?" diye sorulduğunda kimi kitap okumak, sinemaya gitmek, müzik dinlemek veya bir müzik aleti çalmak, resim yapmak, fotoğrafçılık ve benzeri uğraşlarından söz eder. Bazı insanlar ise hobinin ne demek olduğunu bilmez.
İnsan yaşadığı çevrenin koşullarına ya uyum sağlar ya da sağlayamaz. Ama kendine uygun çevre yaratabilir. Kendi için nasıl bir çevre öngörüyor veya hayal ediyorsa onu yaratır. Bulunduğu çevreyi güzelleştirmek insanın elindedir. Güzelleştirmeye çalışırken gösterdiği çaba da o kişinin kişisel gelişimine katkı sunar. 
 
Hobi bahçeciliği de günümüzde giderek yayılan bir uğraşı şekli. Hobi bahçeciliği geniş bir uğraşı alanı. İsterseniz farklı meyve türlerini yetiştirebileceğiniz hobi meyveciliği yapabilirsiniz. Ancak istediğiniz tür ve çeşit sayısına göre en azından 500 m2 bir alan gerekir. Süs bitkilerini hobi olarak yetiştirebiliriz. Zaten çoğu kişi bunu evlerinde başarı ile yapıyor. Hobi sebzeciliğinin yeri ise biraz farklı. Çünkü hobi olarak sebze yetiştirmeye başladığınızda, ürünlerini tükettikçe, çeşitliliğin artmasını istiyorsunuz.
 
Hobi bahçeciliğine gönül verenler için yetiştiricilikte ticari amaç güdülmez. Üretimin maliyeti hesaplanmaz. Önemli olan kişinin bir ürün yetiştirme zevkine varmasıdır. Hobi olarak bahçecilikle uğraşanlar için yetiştirdikleri üründen elde edecekleri verimin bir önemi yoktur. Hedef sağlıklı ürün elde edebilmektir. Dolayısıyla meyvenin şekli ve düzgün olup olmaması kişiyi rahatsız etmez. Ama düzgün meyveler elde ettiğinde de yaptığı işten aldığı zevk artar. Hobi sebzeciliği için süs bitkilerinde olduğu gibi evinizin içinde, pencere önlerinde, balkonunuzda, evinizin bahçesinde alan ayarlayabilirsiniz.
 
Hobi sebzeciliği yapmak istiyorsunuz, ilk kez bu işe başlayacaksınız, toprak ve bitki yetiştiriciliği ile ilgili hiç deneyiminiz yoksa öncelikle sebzeleri tanımalısınız. Çünkü her türün kendine özgü iklim, toprak ve yetiştiricilik özellikleri vardır. Bunun için önce saksılarda küçük çaplı bir yetiştiricilik yapmaya başlamalısınız. Böylece bu işi sevip sevmeyeceğinizi anlamış olursunuz. Büyük çapta işe başlayıp, sonra bu işin size göre olmadığını anlarsanız, ileride bu işe hiç cesaret edemezsiniz.

Unutulmaması gereken, bitkilerin de bir çocuk hep sevgi ve bakım istediğidir. Sebze veya bitki yetiştirmek için sabırlı olmak gerekir. Her bitkinin çimlenmesi, gövde ve yaprak oluşturması, çiçeklenmesi, meyve ve tohum oluşturması için gerekli süre,  iklim koşulları ve bakım işlemleri farklılık gösterir. Bu nedenle verilen emeğin karşılığını alabilmek için sabırlı olmak gerekir. Ön deneme çalışmalarınızda bahçe işini sevdiğinizi anlarsanız bu işe devam edin. Ama bu iş bana göre değil derseniz, hiç başlamayın. Siz manavdan, pazardan sebze meyve almaya devam edin.
 
Sebze yetiştirmeye karar verdikten sonra, ikinci aşama yetiştiricilik alanınızın nasıl plânlanacağıdır. Aklınıza "Canım dar bir alanın  plânlanmasında ne var ki?" diyebilirsiniz. Oysa yetiştiriciliğe başladıktan sonra hangi saksıyı nereye koysam, ne yetiştirsem, yetiştireceğim bitki nasıl koşullar ister gibi sorularınız artmaya başlar. Sizler bu işin içine girdikçe plânlı olmanın işlerinizi kolaylaştıracağınızı ve problemleri daha çabuk çözebileceğinizi göreceksiniz.
Yetiştiricilikle ilgili deneyiminiz varsa, zaten plânlamanın gerekli olduğunu kavramış olarak yola çıkmış olacaksınız. Plân yapmak için elinize bir kalem ve kâğıt almanız yeterli.

Plân Yapmanın Faydaları

Bunu anlamak için 2 bahçe örneği alın. Bir tanesinde plânlama yapılmış olduğunu görüyorsunuz. Parseller düzenli, yürüyüş yolları belli. Bitkiler arasında aralık ve mesafeler ayarlanmış. Yani bahçede bir düzen var. Diğerinde ise, bitkiler oraya buraya saçılmış, bitkiler arasında dolaşmanız çok zor.

Plânlı bir bahçede, hangi bitkinin ne zaman ekilip, dikileceği, ne zaman hasat edileceği ve yerine hangi bitkinin getirileceği veya boş bırakılacağı bellidir. Elinizde bir plan varsa, kullanmanız gereken tohum ve fide miktarını kolayca hesaplayabilirsiniz. Başlangıçta plân yapmak biraz sizi zorlasa da ilerleyen dönemlerde pratiklik kazanacağınız için ve zaman ve alanı iyi ve etkili kullanabileceğinizi gördükten sonra vazgeçemeyeceksiniz.
 
Şimdi plânı nasıl yapacağımıza geçelim. Plânlama yapmaya başlamadan önce kendimize bazı sorular sormalıyız. Bu sorulara cevap arayalım.
 
Yetiştiricilik Yapılacak Alan

Yetiştiriciliği nerede yapacağımız ve yetiştiricilik alanınızın büyüklüğü ilk belirlememiz gereken şeydir. Yetiştiricilik balkon, pencere kenarı, ev bahçesi veya çatı bahçesinde yapılacaktır. Yetiştiricilik alanının ne kadar olduğunu bilmemiz gerekir. Sahip olduğumuz yetiştiricilik alanı, hangi sebze türlerini seçmemiz gerektiği konusunda bize ipuçları verir. Sebze türlerinin bazıları dar alanlarda sık ekilerek yetiştirilebilirken, bazılarından verim alabilmek için geniş alanlar gerekebilir. Dolayısıyla dar bir alanda ısrarla geniş alan isteyen bitkileri yetiştiremeyiz. Örneğin, kökleri derine giden sebze türlerini dar saksılarda yetiştiremezsiniz.

Öncelikle sebzeler için seçeceğiniz alanların güneş alan bir yer olması gerekir. Sebzeler günlük 6-8 saat süreyle gün ışığında kalmak isterler. Özellikle meyveleri için yetiştirilen sebzeler gölgeden hoşlanmazlar. Bu koşullarda bitkiler çok güzel yaprak oluşturur, ama çiçek vermezler. Çiçek olmayınca da meyve meydana gelmez. Bu durumda bahçenizin fazla güneş alan kısımlarına meyvesi yenen türleri yerleştirmek gerekir.

Kökleri ve yaprakları için yetiştirilen sebzeler ise daha az ışık alan yerlerde iyi sonuç alabilirsiniz. Hatta bu sebze türlerinde yaprak kalitesi daha önemli olduğu için fazla güneşli günlerde gölgeleme de yapmak gerekebilir.

Sebze yetiştirilecek alan bina, ağaç veya çalıların gölgelerinin düştüğü alanlarda olmamalıdır.

Sebze yetiştireceğiniz alanda sulama olanağı olmalıdır. Çünkü sebze türleri çoğunlukla sudan hoşlanırlar ve yaşamları süresince su stresi yaşamak istemezler. Su kaynağı temiz, zararlı mineral maddeleri bulundurmayan, kireçli ve tuzlu olmayan bir su kaynağı olmalıdır.
 
Sebze yetiştireceğiniz alanın yol kenarına yakın olmaması gerekir. Sebze bahçenizi trafiğin işlek olduğu yol kenarına yakın bir yere kurduğunuzda toz ve egzoz gazları nedeniyle sağlıklı sebzeler yetiştiremezsiniz. Günümüzde villa tarzı veya 2 katlı evler daha çok şehir merkezinden uzak yerlere kurulduğu için yol kenarı sorunu büyük ölçüde sorun olmayabilir.
 
Yetiştirilecek Sebze Türünün Seçimi
 
Plânlamanın ikinci adımı, hangi sebze türlerini yetiştireceğinize karar vermektir. Bunu belirleyebilmemiz için bulunduğunuz yerin iklim koşullarını bilmemiz gerekir. Herkes önce yetiştirmek istediği türleri hayal eder. Ancak bir süre sonra hayaller ve gerçeklerin farklı olduğunu anlar. Bu durumda plânı hayallere göre değil sahip olduğunuz koşullara göre yapmanız gerektiği gerçeği ortaya çıkar.
Bir bahçe alanınız varsa tür çeşitliliğine gitme şansınız var demektir. Ancak saksıda veya kovalarda yetiştiricilik yapacaksanız, yani yeriniz darsa tür sayınızı sınırlamanız gerekir. Pencere önlerinde yaz-kış yetiştiricilik yapmayı plânlıyorsanız, kış aylarında pencerenizin iç kısmında saksı koyabileceğiniz yeriniz varsa yetiştiricilik yapabilirsiniz. Yol üzerinde oturuyorsanız, yaprak ve meyvelerin çalınma veya tozla kaplanma durumunu da dikkate almanız gerekir. Bunun için öncelikle önünüzdeki kâğıda aklınızdan geçen sebze türlerini yazarsınız. Daha sonra sahip olduğunuz koşullara göre eleyerek sayıyı netleştirirsiniz. Bu elemelerde tür tercihi yapabilmek için de öncelikle sebzelerle ilgili ön bilgilere sahip olmanız gerektiğini unutmamanız gerekir.
 
Yetiştirmek istediğiniz sebze türlerinin istediği iklim koşullarını sağlayıp sağlamayacağınız tür seçiminde önemlidir. Burada unutmamamız gereken istediğimiz sebze türünün onun istediği iklim koşulları sağlanmadığı sürece yetiştiriciliğinde başarısız olacağınızdır. Bazı sebze türleri yetiştiricilik için 22-250C ve üzerindeki sıcaklık derecelerini ister. Bazıları ise 10-200C’deki serin koşullar. Her sebze türünün tohum ekiminden hasada kadar geçen süreleri aynı değildir. Bazıları 1-2 ayda hasada gelirken, bazıları için 3 aydan fazla süre gerekebilir. Bu durumda bulunduğunuz yerdeki iklim koşullarını bilmeniz ve buna göre  vejetasyon süresini belirlemeniz gerekir. Bulunduğunuz yerin vejetasyon süresini, ilkbahar geç donları ile sonbahar ilk donlarının olduğu tarih arasındaki süre olarak hesaplayabilirsiniz. Örneğin bir yerde ilkbahar aylarında don tehlikesi (Sıcaklığın 00 C ve altına düşmesi) mayıs ayının 10-15’ine, sonbahar ilk donları da 20 Eylül’e rastlıyorsa o zaman bu yerin vejetasyon süresi 15 Mayıs-20 Eylül arasında kalan süredir. Yani 128 gündür. Seçeceğiniz sebze türünün sıcaklık isteklerini, dona dayanıklılık derecelerini dikkate alarak tür tercihinde bulunmanız gerekir (Yanmaz 2012).

Sebze Yetiştiriciliği İçin Ayrılabilecek Zaman

Yetiştireceğiniz bitkilerden iyi bir performans almak istiyorsanız, onlara bakım için zaman ayırmanız gerekir. Sebze yetiştiriciliğine karar verdiyseniz bu bitkilere bakmak için ne kadar zaman ayıracağınız önemlidir. Çünkü sebzelere bakmak çocuk bakmak gibi bir şeydir. Onlar için ne kadar çok zaman harcarsanız, size o kadar iyi ve güzel ürünler verirler. Bazı sebze türlerinden çok az bakımla başarılı sonuçlar alabilirsiniz. Bazıları ise daha fazla özen göstermenizi isterler. Maydanoz, nane, dereotu, roka, tere benzeri kısa ömürlü sebze türleri, domates, biber, hıyar, fasulyeye göre daha az bakım ister. Bazı sebze türleri sık sulanmak isterler. Bazıları hastalık ve zararlılara duyarlıdır. Eğer bu tür sorunlarla uğraşmaktan hoşlanmıyorsanız, sebze yetiştiriciliğinde başarısız olursunuz. Eğer bitkileri seviyorsanız, sabırlı ve iyi bir gözlemci iseniz her yetiştiricilik döneminde tecrübelerinizin arttığını ve karşılaştığınız sorunlara daha çabuk çözüm getirdiğinizi göreceksiniz.
 
Sebze Yetiştiriciliği İçin Ayrılabilecek Bütçe

Sebze yetiştirmeyi hobi olarak düşünüyorsanız o zaman maliyet sizin için ikinci plânda kalır. Sizin amacınız yetiştiricilik yaparken rahatlamak, hasat ettiğiniz ürünlerin tadına varmak ve onları toplarken duyacağınız zevki tatmak olabilir. Sağlıklı bir ürün yemenin gururunu yaşamak olabilir. Bu duyguların bedeli parayla ölçülemez. Ancak bir bahçeniz varsa, burada yetiştiricilik yapıp bir bölümünü de satmayı düşünebilirsiniz. Bu durumda fazla masraf istemeyen, birim alandan daha fazla ürün alınabilen türlerin seçilmesi yoluna gidilmelidir.

Ağaç ve çalıların köklerinin ağacın gölgesinin düştüğü alanlara kadar yayılacağı ve ileride sebzelerin gelişmesinde sıkıntıya neden olacağını unutmayın. Daha sonra kökler sebzelerin kökleri ile yarışa girerek hem onların suyuna hem de besin maddelerine ortak olurlar. Örneğin sebzeleri özellikle ceviz ağaçlarının altına getirmemek gerekir. Bunun nedeni ceviz ağacının iyot salgılamasıdır. İyot bir büyümeyi geciktiricidir. Altındaki bitkilerin bodurlaşmasına ve ölmesine neden olur. Bahçe plânı yaparken bahçenizin gölge ve güneş alan alanlarını, güneşin gün içindeki hareketine göre belirleyin. Bu bilgiler size dikim zamanı gelince çok faydalı olacaktır. Bazı durumlarda meyve ağaçlarının arasında da sebzecilik yapabilirsiniz. Bahçenin ilk kurulduğu yıllarda ağaçlar küçük olduğu için sebze yetiştireceğiniz alan daha fazladır. Ama daha sonra ağaçların büyümesiyle alan daralacaktır.
 
Sebze Bahçesi Plânımı Nasıl Hazırlayacağım?

Sebze bahçemizin yerini seçtik, Ölçülerini aldık. Hangi sebze türlerini yetiştireceğimize karar verdik. Şimdi bu bilgileri kâğıda dökmemiz gereklidir.
 
  1. Bahçe plânının çizilmesi: Bahçe plânını çizerken kareli kâğıtları tercih etmek daha faydalıdır. Çünkü aralık mesafeleri karelere göre daha doğru bir şekilde  ayarlayabilirsiniz. Bahçenizin büyüklüğüne göre 10  kareyi veya 20 kareyi 1 m olarak hesaplayabilirsiniz. Öncelikle bahçenizin plânını çizersiniz. Üzerine farklı yönlerden ölçtüğünüz rakamları yerleştirirsiniz. Unutmamanız gereken sebze bahçesinin kare veya dikdörtgen şeklinde olacağı şeklinde bir kuralın olmamasıdır. Bahçeniz yuvarlak olabilir. Üçgen parçacıklarından oluşabilir. Plân üzerinde yetiştiricilik yapılmaya uygun olmayan alanları yani bina, ağaçlar ve diğer bitkileri de işaretlemek gerekir. Bahçede parseller arasına koyacağınız yol aralıklarını da plân üzerinde göstermeniz gerekir. Bahçenin plânını hazırladıktan sonra bundan 3 nüsha hazırlayın. Bunlardan biri bahçenizin yaz dönemindeki halini, diğeri sonbahar, bir diğeri ilkbahardaki durumunu göstersin. Bu plânlara bakarak bahçenizde yetiştirdiğiniz sebze türlerinin her birini ne zaman hasat ettiğinizi görebilirsiniz ve gelecek yılın plânını hazırlarken bu plânlardan yararlanabilirsiniz.
  2. Bitkilerin plân üzerinde gösterilmesi: Yetiştirilecek alanın plânı üzerinde yetiştirmek üzere seçtiğiniz sebze türlerini, bu sebze türleri için ne kadar alan ayırdığınızı da dikkate alarak plân üzerinde yerleştirmeniz gerekir. Plâna sebze türlerini yerleştirirken uzun boylu sebze türlerini ileride diğer bitkilere gölge yapmayacak şekilde yerleştirmelisiniz. Örneğin uzun boylu sebze türlerini orta kısma getirirseniz iki tarafındaki bitkilere gölge yapabilir. Sebze türlerinin özelliğine göre aralık mesafeleri ayarlarken, ileride bakım işlerini kolaylaştıracak şekilde parseller hazırlamanız yararlı olur.Bahçe alanınız darsa uzun boylu sebze türlerini tele veya ipe alarak yetiştirip, alandan tasarruf edebilirsiniz.
  3. Sebzelerin ekim dikim tarihlerinin plân üzerinde gösterilmesi: Bitkileri plâna yerleştirdikten sonra, bu türlerin ekim ve dikim tarihlerini plânın üzerinde göstermeniz gelecek yaz ve sonbaharda yapacağınız işler için size yardımcı olur. Ayrıca gelecek sezonda hangi sebze türlerinin yetiştiriciliği hakkında bilgi sahibi olmanız gerektiğini de bu plâna göre öğrenmiş olursunuz.
  4. Plâna yetiştiricilikle ilgili bilgilerin kaydedilmesi: Yetiştiricilik sırasında karşılaştığınız sorunları, bu sorunları çözme şeklinizi, deneyimlerinizi de plâna kaydedin ve bu plânları saklayın. Birkaç sezon sonrasında bahçenizle ilgili bir defter tutmuş olduğunuzu göreceksiniz. Yıllar içinde bu defter sizin bu işten giderek daha fazla zevk almanızı sağlayacaktır. Bu bilgileri küçük not kâğıtlarına yazmayın. Çünkü bunlar çok çabuk kaybolurlar. Bir silsile izlemediğinden parçaları bir araya getirirken çok vakit kaybedersiniz. Bir defter tutmak daha faydalıdır. Kayıtları saklamanız gelecek yıllardaki plânlarınız için de size yol gösterir.
Kaynaklar:
  1. Yanmaz R. 2012. Hobi Sebze Yetiştiriciliği. GTHB, Eğitim Yayın ve Yayınlar Daire Başkanlığı, 124 s.
     
Görseller:
  1. http://bit.ly/2bLMoYu
  2. http://bit.ly/2bU2Y7q
  3. http://bit.ly/2bD0XKH
  4. http://bit.ly/2buHugf

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan apelasyon.com sorumlu tutulamaz.

Murat Deveci - 03.09.2016 09:55
Hobi sebzeciligi yapmak isteyenler için çok faydalı bir kaynak. İşin uzmanı tarafından yazılmış en doğru bilgiler. Teşekkürler Ruhsar hocam.