Kültür Mantarı Üretiminde Biyolojik Mücadele

Yazar: Erkan Eren
 
Giriş

İnsan beslenmesinde toplumsal bilincin artması, tam bir protein ve vitamin kaynağı olan mantarlara karşı olan ilgiyi de gün geçtikçe artırmaktadır. Tüketim miktarında görülen bu pozitif yöndeki değişim, tarımsal yatırımlarda da kültür mantarı yetiştiriciliğine olan ilgiyi ön plana çıkarmaya başlamıştır. Mantar, insan beslenmesi için gerekli olan proteinlerin yanında B kompleksi vitaminler ve mineral maddelerce zengin olması nedeniyle diğer sebze türleri arasında en yüksek besin değerine sahiptir (Erkel, 2000).

Ülkemizde geçmişi 40 yıla dayanan kültür mantarı sektöründeki gelişmeler özellikle son 15-20 yıl içerisinde hızlı bir gelişim göstermiştir. Yapılan çalışmalarda, kültür mantarı üretiminde başı Akdeniz, Marmara ve Ege bölgeleri çekmekte olup, son yıllarda İç Anadolu Bölgesi’nde de ciddi boyutlarda üretim yaygınlaşmaya başlamıştır (Eren ve Pekşen, 2016). Planlı yapılacak doğru bir yatırım ve üretim ile birim alandan yüksek getiriye sahip olan kültür mantarı yetiştiriciliği, önümüzdeki yıllarda adından çok daha fazla söz ettirecektir.   

Beyaz şapkalı ve kestane mantarından bir görünüm

Zengin protein ve vitamin içeriği ile insan sağlığı ve beslenme açısından son derece değerli bir ürün olan kültür mantarının tüketiminin yurt içinde artışını sağlamak için ürün bazında bilgilendirmeler, konu uzmanları tarafından yoğun bir şekilde yapılmaktadır. Amaç ülkemizde kişi başına yıllık ortalama 670 g. olan mantar tüketim miktarını 2 kg. olan Avrupa ortalamasına yaklaştırmaktır (Eren ve Çetin, 2007).
 
Biyolojik Mücadelenin Kültür Mantarında Kullanımı

Son yıllarda tüketici bilincinin giderek artmasıyla gıda pazarında güvenli olduğu garanti edilebilen ürünler tercih edilmeye başlanmıştır. Bu ürünler için alınan, ülkemizde İyi Tarım Uygulamaları, tüm dünyada ise GLOBALGAP uygulamaları ve bunlara ait sertifikalı üretim yapan ülke sayısı bilinçli tüketiciyle paralel olarak artmaktadır. İyi Tarım Uygulamaları kapsamında kültür mantarı ilk olarak 2009 yılında sertifikalandırılarak üretilmeye başlanmıştır. Bu kapsamda kültür mantarı üretiminde yetiştiricilik tamamen kayıt altına alınarak, ürün sağlığı ve tüketici güveni sağlanmaya çalışılmaktadır (Eren ve ark, 2012).

Kültür mantarındaki gelişimin ve üretim miktarının gün geçtikçe artan bir seyirde devam etmesi, beraberinde de bazı sıkıntıları getirmektedir. Özellikle yetiştiricilikte karşılaşılan hastalık ve zararlılar ile mücadelede kullanılan pestisitlerin büyük bir çoğunluğunun ürüne ruhsatlı olmaması; bunun yanında kullanılan ilaçların kullanım zamanlarının ve dozlarının gerektiği şekilde uygulanmaması üründe ciddi ilaç kalıntılarına neden olmaktadır. 12-13 Mayıs 2014 tarihleri arasında gerçekleşen “1. Yemeklik Kültür Mantarı Çalıştayı”nda konu ciddi bir şekilde masaya yatırılmış olup, kültür mantarı üretiminde karşılaşılan hastalık ve zararlılar ile ilgili biyolojik mücadele yöntemlerinin tercih edilmesi ön plana çıkmıştır. Bu hususta, üreticilerin bilgilendirilmesiyle yapılacak yetiştiricilik de daha sağlıkla çözümlerin sağlanması için gerekli çalışmaların başlatılması gündeme getirilmiştir.
İstiridye mantarlarından görünüm
 
Kültür mantarı yetiştiriciliğinin üretim alanı ve kapasite olarak gelişmesine paralel yetiştiricilik süresince hastalık ve zararlılar ile karşılaşma ihtimali de artmıştır. Bu denli değerli bir ürünün yetiştirilmesinde karşılaşılan hastalık ve zararlılar ile mücadele ise maalesef kontrolsüz bir şekilde yapılmaktadır. Ülkemizde kültür mantarı hastalık ve zararlılarına karşı ruhsatlandırılmış bir adet Prochloraz etken maddeli kimyasal ilaç bulunmakta olup, Prochloraz etken maddeli bu kimyasal, kültür mantarı yetiştiriciliğinde görülebilecek olan örümcek ağı hastalığına karşı ruhsatlandırılmıştır. Ancak kültür mantarı üretiminde sadece bu hastalık söz konusu olmayıp, birçok hastalık üretimde karşımıza çıkabilmektedir. Diğer taraftan sadece hastalık değil zararlıların da üretim aşamasında vermiş olduğu zararları dikkate aldığımızda konunun ciddiyeti üreticiler açısından bir kat daha önem arz etmektedir. Gelişmiş ülkelerde bitkisel üretimde kullanılan kimyasalların oranında hızlı bir azalış söz konusudur. Özellikle eğitim seviyesinin yüksek ve toplumsal bilincin üst seviyede olduğu ülkelerde mümkün olduğunca kimyasal ilaçlar ile muamele görmemiş tarımsal ürünler, tüketim tercihinin başında gelmektedir. Doğal veya organik olarak adlandırılan bu üretim de ürüne ruhsatlı kimyasal ilaç kullanımı yok denecek kadar az olup, mücadele sadece biyolojik preparatlar ile gerçekleştirmektedir.

Kimyasal ilaçların devre dışı kaldığı üretim alanlarında biyolojik preparatların devreye girmesi hem ürün kayıplarını azaltmakta hem de olası ilaç kalıntısı riskini de ortadan kaldırmaktadır.

Ülkemizde de bitkisel üretimde biyolojik mücadele çalışmaları başlamış olup, özellikle son yıllarda toplumsal bilincin gelişimi ile birlikte kimyasal ilaçlar ile yapılan yetiştiricilikteki ürüne olan güvensizlik hat safhaya ulaşmıştır. Bu kapsamda son derece sağlıklı bir ürün olan mantarın üretiminde kontrolsüz bir şekilde kayıt yapılan üretim ve bu üretimde kullanılan birçok kimyasal nedeni ile maalesef bu denli değerli bir ürüne karşı toplumda şüphe ve korku oluşmaya başlamıştır. Tüketicilerin son yıllarda artan güvenilir ürün beklentisi, kültür mantarı içinde söz konusu olup, bu beklentiyi karşılayacak üretim sonucu elde edilen ürünler toplumsal korkuyu da azaltarak tüketim miktarını artıracaktır.

Yetiştiricilikte karşılaşılan hastalıkların başında örümcek ağı hastalığı (Cladobotryum dendroides), kuru kabarcık (Lecanicillum fungicola), yaş kabarcık (Mycogone perniciosa), bakteriyel leke (Pseudomonas tolaasii), yeşil küf (Trichoderma spp.) gibi hastalıklar gelmektedir.  Ülkemizde sadece örümcek ağı hastalığına karşı Prochloraz etken maddeli kimyasal ilaçlar kültür mantarı için ruhsatlandırılmış olup, kültür mantarı üretiminde karşılaşılan başka hiçbir hastalığa karşı herhangi bir kimyasal ruhsatlı ilaç bulunmamaktadır.
Farklı kültür mantarı hastalıklarından görünüm
 
Diğer taraftan üretim aşamasında rastlanılan hastalıkların dışında üretime büyük kayıplar verebilen zararlılar da mevcuttur. Bu zararlıların başında mantar sinekleri, kırmızı örümcekler, akarlar, nematodlar gelmektedir. Bilinen bu zararlılar içinde ürüne ruhsatlı hiçbir kimyasal mücadele ilacı yoktur.

Bilindiği üzere biyolojik preparatlar, hastalık ve zararlıların kontrolü yanında misel gelişimi ve ürün artırıcı olarak da kullanılabilmektedir. Yapılan ön denemelerde Pseudomonas fluorescens ile muamele edilen örtü topraklarında özellikle başta örümcek ağı hastalığı olmak üzere kuru kabarcık hastalığına (Berendsen et al. 2012) ve bakteriyel leke hastalığına karşı başarılı sonuçlar vermiştir.

Sonuç

İnsan sağlığı ve beslenmenin öneminin her geçen gün artığı günümüzde kültür mantarı üretiminde kullanılmak üzere kimyasal ilaçların sayısal olarak artırılmasından ziyade biyolojik preparatların devreye alınması son derece önemlidir. Bu konuda tarımsal üretimde söz sahibi olan, zirai ilaç kullanımının kısıtlandığı ülkelerde biyolojik preparatlar ile yapılan üretime yönelik çalışmalara başlanmıştır. Ülkemizde de son yıllarda kültür mantarı üretiminde karşılaşılan hastalık ve zararlılar ile ilgili biyolojik mücadele çalışmalarına başlanmış olup, mantar sineğine karşı 2 farklı biyolojik preparat ruhsatlandırılmıştır. Kültür mantarı üretiminde son derece yaygın olan örümcek ağı hastalığına karşı etkili olan bir biyolojik preparatta ruhsatlandırma aşamasındadır. Kültür mantarı yetiştiriciliğinde karşılaşılan hastalık ve zararlılara karşı kullanılmak üzere biyolojik preparatlar üzerindeki çalışmalar yeterli olmamakla beraber devam etmektedir. 
 
Kaynaklar:
  1. Eren E. ve Çetin M., 2007. Kültür Mantarı (Agaricus bisporus) Yetiştiriciliğinin Dünyada ve Türkiye'de ki Durumu, 4. Ulusal Meslek Yüksekokulları Sempozyumu, s:257-259, 14-16 Mayıs 2007, Bergama- İzmir.
  2. Eren, E., Çetin, M., Pekşen, A., 2012. “Kültür Mantarı Yetiştiriciliğinde İyi Tarım Uygulamaları. IX. Yemeklik Mantar Kongresi, 18-20 Ekim 2012, Denizli, Türkiye. S: 135-141.
  3. Eren E. ve Pekşen A., 2016. Türkiye’de Kültür Mantarı Sektörünün Durumu ve Geleceğine Bakış. Türk Tarım – Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 4(3): 189-196, 2016.
  4. Erkel, İ., 2000.Kültür Mantarı Yetiştiriciliği. Kocaoluk Yayınevi, İSTANBUL.
  5. Berendsen R.L., Kalkhove S.I.C., Lugones L.G., Baars J.J.P., Wösten H.A.B. and Bakker P.A.H.M. 2012. Effect of fluorescens Pseudomonas spp. İsolated from mushroom cultures on Lecanicillium fungicola. Biological Control 63, p; 210-221.
Görseller:
Yazara aittir.

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan apelasyon.com sorumlu tutulamaz.