{"id":4919,"date":"2026-04-11T09:56:36","date_gmt":"2026-04-11T09:56:36","guid":{"rendered":"https:\/\/apelasyon.com\/doga-ve-cevre\/astronomi-ve-matematik\/"},"modified":"2026-08-08T14:52:08","modified_gmt":"2026-08-08T14:52:08","slug":"astronomi-ve-matematik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/apelasyon.com\/it\/yasam\/astronomi-ve-matematik\/","title":{"rendered":"Astronomi ve Matematik"},"content":{"rendered":"<div class=\"post-content\">\n<p>\t<title><\/title><\/p>\n<p>Astronomi; g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn gizemini a\u00e7\u0131klayan, d\u00fcnyan\u0131n k\u00f6kenine ve insano\u011flunun geli\u015fim s\u00fcrecine \u0131\u015f\u0131k tutan ve evrenin k\u00fc\u00e7\u00fckten b\u00fcy\u00fc\u011fe t\u00fcm yap\u0131 ta\u015flar\u0131yla ilgilenen bir bilim dal\u0131d\u0131r. Astronomi kelimesinin k\u00f6keni, yunanca g\u00f6k cismi anlam\u0131na gelen \u201castron\u201d ile kanun, gelenek veya tayin etmek anlam\u0131na gelen \u201cnomos\u201d\u201d kelimelerinden gelmektedir\u00a0<\/p>\n<p>Astronomi insanl\u0131k tarihinde en \u00e7ok merak edilen ve temeli ilk at\u0131lan bilim dallar\u0131ndan biridir. Bilim\u00a0 insanlar\u0131\u00a0 g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131plak\u00a0 g\u00f6zle biny\u0131llardan\u00a0beri, teleskop\u00a0 yard\u0131m\u0131yla\u00a0 da y\u00fczy\u0131llardan\u00a0 beri\u00a0 g\u00f6zl\u00fcyor. Astronomi, d\u00fcnyan\u0131n ve evrenin i\u015fleyi\u015finin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Nas\u0131l ki insan v\u00fccudunu iyi anlayabilmek i\u00e7in anatomi, fizyoloji gibi temel bilimlerin bilinmesi gerekiyorsa, insanlar\u0131n da evreni anlamalar\u0131 i\u00e7in astronomi bilmeleri gerekmektedir.\u00a0<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" class=\"img-responsive\" src=\"https:\/\/badoworks.com\/apelasyon\/images\/images\/stars1.jpg\" style=\"margin-top: 10px;margin-bottom: 10px;width: 100%\"><\/p>\n<p>Astronomi, ki\u015fiye do\u011fru ve mant\u0131kl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi \u00f6\u011freten \u00f6nemli bilim dallar\u0131ndan birisi olmas\u0131 nedeniyle, d\u00fcnyada kavram d\u00fczeyinde bilgi kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r.\u00a0<\/p>\n<p>Astronomi, merak, hayal ve ke\u015fif duygular\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirir.\u00a0<\/p>\n<p>Matematik Terimleri S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc&#8217;nde matematik; &#8220;<i>Bi\u00e7im, say\u0131 ve \u00e7okluklar\u0131n yap\u0131lar\u0131n\u0131, \u00f6zelliklerini ve aralar\u0131ndaki ili\u015fkilerini ak\u0131l bilim yoluyla inceleyen ve say\u0131 bilgisi, cebir, uzay bilim gibi dallara ayr\u0131lan bilim<\/i>&#8221; olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.\u00a0<\/p>\n<p>Matemati\u011fin \u00f6\u011feleri mant\u0131k, sezgi, \u00e7\u00f6z\u00fcmleme, yap\u0131 kurma, genellik, bireysellik ve estetikten olu\u015fur.\u00a0<\/p>\n<p>Matematik bir disiplindir. Matematik insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemini d\u00fczenler. Matematik bir ya\u015fam bi\u00e7imidir.\u00a0<\/p>\n<p>Matematikte tek ama\u00e7 yoktur.\u00a0 En \u00f6nemli amac\u0131 insandaki do\u011fu\u015ftan var olan d\u00fc\u015f\u00fcnebilme yetene\u011fini geli\u015ftirebilmektir. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z olaylar\u0131 ve problemleri inceleme ve ara\u015ft\u0131rma yapmak suretiyle do\u011fruyu bulmam\u0131z\u0131 sa\u011flar.\u00a0<\/p>\n<p>Do\u011fa olaylar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamada, teknolojinin her t\u00fcrl\u00fc m\u00fchendislik dal\u0131nda, biyoloji, t\u0131p, eczac\u0131l\u0131k, tar\u0131m, g\u0131da vb. gibi alanlarda, ticaret, ekonomi, i\u015fletme, end\u00fcstri, maliye ve y\u00f6netim gibi alanlarda, devlet ve kurum y\u00f6netiminde, askeri alanlarda hep matemati\u011fi kullan\u0131r\u0131z.<\/p>\n<p>Fizik, kimya, astronomi (g\u00f6kbilim) gibi fen bilimleri s\u00f6z konusu oldu\u011funda bu bilimlerin temelinde ve bug\u00fcne gelmelerinin temelinde matematik vard\u0131r. Bu temel bilimler kendi i\u00e7inde ayr\u0131 bilim dallar\u0131na ayr\u0131l\u0131r. Bu temel bilimler i\u00e7in ara disiplinler de s\u00f6z konusudur. \u00d6rne\u011fin; Fizik-kimya,\u00a0 biyo-kimya, biyo-fizik, astro-fizik, jeo-fizik\u00a0 v.b.\u00a0<\/p>\n<h2>MEDEN\u0130YETLER\u0130N VE B\u0130L\u0130M \u0130NSANLARININ MATEMAT\u0130K VE ASTRONOM\u0130 \u00c7ALI\u015eMALARI<\/h2>\n<p>\t<title><\/title><\/p>\n<p>\u0130lk \u00e7a\u011flarda astronomi y\u0131ld\u0131z konumlar\u0131ndan y\u00f6n bulmada, Ay ve G\u00fcne\u015f&#8217;in konumlar\u0131ndan da zaman\u0131 belirlemede kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ay ve G\u00fcne\u015f\u2019in g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hareketlerine dayal\u0131 olarak takvimler olu\u015fturulmu\u015f ve y\u0131ld\u0131zlar\u0131n tanr\u0131larla ilgili oldu\u011funa inan\u0131lmas\u0131 nedeniyle bu \u00e7a\u011flarda astronomiye kar\u015f\u0131 ilgi artm\u0131\u015ft\u0131r [1].\u00a0<\/p>\n<p>M.\u00d6.3000-2000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, \u00c7in\u2019de dini t\u00f6renlerin vakitlerini bulmak amac\u0131 ile takvim, ay ve g\u00fcne\u015f tutulmalar\u0131 ve buna benzer olaylarla me\u015fgul olan bilginlerden kurulu bir heyet vard\u0131 [2]. \u00a0<\/p>\n<p>\u0130mparator Yoa (M. \u00d6. 2373 \u2013 2258) zaman\u0131nda bilginler g\u00fcnle gecenin uzunluklar\u0131n\u0131 ve mevsimlerin s\u00fcresini \u00f6l\u00e7meyi ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131. M.\u00d6.1100 y\u0131llar\u0131nda \u00fcnl\u00fc matematik\u00e7ilerden \u00c7u-Kung\u2019un Yer (D\u00fcnya) ile G\u00fcne\u015f aras\u0131ndaki uzakl\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar, Yer\u2019i d\u00fcz olarak kabul etmesi y\u00fcz\u00fcnden hatal\u0131 bir \u015fekilde sona ermi\u015ftir [3].\u00a0<\/p>\n<p>Yunanl\u0131lar, Babilli astronomlar\u0131 memleketlerine getirerek onlar\u0131n bilgilerinden faydalanm\u0131\u015flar, astronomi konusunda k\u0131sa zamanda ilerleme kaydetmi\u015flerdir.\u00a0<\/p>\n<p>Babilli bilgin Berossos, Kos adas\u0131nda bir astronomi okulu kurmu\u015ftur. Pythagoras\u00a0 M\u0131s\u0131r\u2019a yapt\u0131\u011f\u0131 gezilerden yerin serbest k\u00fcre oldu\u011funu, y\u00f6r\u00fcngesinin e\u011fik oldu\u011funu \u00f6\u011frenmi\u015ftir. Aristarkhos ile Eratostene, M.\u00d6. 3. ve 2. y\u00fczy\u0131llarda G\u00fcne\u015f\u2019le Yer aras\u0131ndaki uzakl\u0131\u011f\u0131, Yer\u2019in b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6l\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.\u00a0<\/p>\n<p>Matematik di\u011fer bilimlerin ilerlemesinde a\u015f\u0131r\u0131 derecede katk\u0131 sa\u011flar fakat bir ilgin\u00e7lik burada do\u011fuyor ki di\u011fer bilimler de matemati\u011fin geli\u015fmesinde katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Buna \u00f6rnek olarak g\u00f6kcisimleri ve y\u00f6r\u00fcngelerin hesaplanmas\u0131nda mevcut matematik yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in astronotlar\u0131n zorlamalar\u0131yla yeni bir konu olan diferansiyel denklemler ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r [4].\u00a0<\/p>\n<p>Matematik ve astronomi birbirini yak\u0131ndan ilgilendiren, birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 bilimlerdir. Bu y\u00fczden en \u00f6nemli matematik\u00e7iler astronomi ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar da yapm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<\/p>\n<p>Henri Poincar\u00e9 (1854-1912) cebirsel topoloji konusunda oldu\u011fu gibi kaos kuram\u0131 konusunda da \u00f6nc\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dc\u00e7 cisim problemi ile ilgilenirken ilgin\u00e7 sonu\u00e7lara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Poincar\u00e9 ilk kez \u201ckaos\u201d terimini kullan\u0131rken, ba\u015flang\u0131\u00e7 ko\u015fullar\u0131na hassas ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 vurgulam\u0131\u015f, kelebek etkisinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da dolayl\u0131 olarak ortaya koymu\u015ftur. \u201cKelebek etkisi\u201d fizik\u00e7ilerin \u00f6l\u00fcms\u00fcz ifadesiyle, \u201c\u00c7in\u2019de bir kelebek kanat \u00e7\u0131rparsa Teksas\u2019ta f\u0131rt\u0131na \u00e7\u0131kabilir\u201d \u015feklindedir.<\/p>\n<p>Kopernik, d\u00fcnyan\u0131n ve di\u011fer gezegenlerin g\u00fcne\u015f etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fckleri kural\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Heliosentrik\u00a0teorisi bug\u00fcn Kopernik teorisi olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131r. Kopernik, en \u00f6nemli eseri \u201cDe Revolutionibus Orbium Coelestium\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda heliosentrik teorisini detayl\u0131 anlatm\u0131\u015ft\u0131r. 1543\u2019te, N\u00fcrnberg\u2019de j. Rheticus ve A. Osiander\u2019in \u00e7abalar\u0131yla bas\u0131lan alt\u0131 kitapl\u0131k \u201cDe Revolutionibus\u201d adl\u0131 yap\u0131tta da detayl\u0131 olarak anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Birinci kitab\u0131n\u0131n son \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde sisteminin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde d\u00fczenlenmesi i\u00e7in gerekli olan matematiksel bilgileri (d\u00f6neminde \u00e7ok kullan\u0131lan trigonometri kavramlar\u0131) vermi\u015ftir. Son be\u015f kitap Evren\u2019in g\u00fcne\u015f merkezli varsay\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak olabildi\u011fince ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve eksiksiz bir betimlemesine ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r [5].<\/p>\n<p>Astronom ve matematik\u00e7i Ali Ku\u015f\u00e7u\u2019nun ise astronomi ve matematik alan\u0131nda yazm\u0131\u015f oldu\u011fu iki \u00f6nemli eseri vard\u0131r. Bunlardan birisi Fatih\u2019e sunulan ve \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan \u201cFethiye\u201d isimli kitab\u0131d\u0131r. Kitab\u0131n birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde gezegenlerin k\u00fcreleri ele al\u0131nmakta ve gezegenlerin hareketlerinden bahsedilmektedir. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n \u015fekli ve yedi iklim \u00fczerinedir. Son b\u00f6l\u00fcmde ise Ali Ku\u015f\u00e7u, d\u00fcnyaya ili\u015fkin \u00f6l\u00e7\u00fcleri ve gezegenlerin uzakl\u0131klar\u0131n\u0131n hesaplanmas\u0131n\u0131 vermektedir. Ali Ku\u015f\u00e7u bu eserinde ekliptikli\u011fin e\u011filimini bizzat kendisi hesap ederek \u00a0 olarak bulmu\u015ftur. Bu de\u011fer bug\u00fcnk\u00fc hesaplara olduk\u00e7a yak\u0131nd\u0131r. Ali Ku\u015f\u00e7u di\u011fer eseri \u201cRisale Fi\u2019l Muhammediye\u201d adl\u0131 eserinde ise cebir ve hesaptan bahsetmektedir [6].<\/p>\n<p>Matematik\u00e7i, astronom ve tarih\u00e7i Ulu\u011f Bey zaman\u0131nda yeni astronomi aletleri yap\u0131lm\u0131\u015f, eski aletler geli\u015ftirilmi\u015ftir. 9. ve 10. y\u00fczy\u0131lda bir usturlab [7] ile ancak 43 i\u015flem yap\u0131l\u0131rken, Ulu\u011f Bey zaman\u0131nda geli\u015ftirilen usturlab, 1000\u2019den fazla i\u015flem yap\u0131yordu. Ulu\u011f Bey\u2019in usturlab\u0131n\u0131n \u00e7ap\u0131 40 metre idi.\u00a0<br \/>\nUlu\u011f Bey, bu arada g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn bir de haritas\u0131n\u0131 yapmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131. Ulu\u011f Bey, astronomi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n temelini te\u015fkil eden trigonometri ilmi \u00fczerinde de geni\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131 [8].\u00a0<\/p>\n<p>Paralaks \u2013 Birka\u00e7 bin \u0131s\u0327\u0131k y\u0131l\u0131 i\u00e7erisindeki y\u0131ld\u0131zlar<\/p>\n<p>Kozmik mesafe merdivenindeki tek dog\u0306rudan \u00f6l\u00e7\u00fcm y\u00f6ntemi olan paralaks, yak\u0131n y\u0131ld\u0131zlar\u0131n uzakl\u0131klar\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in lise s\u0131ralar\u0131nda g\u00f6rm\u00fc\u015f oldu\u011funuz trigonometriden yararlan\u0131r. Paralaks\u0131 anlaman\u0131n en basit yolu, kolunuzu k\u0131rmadan \u00f6n\u00fcn\u00fczde tutup bas\u0327 parmag\u0306\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6zlerinizin hizas\u0131na getirerek bir g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc kapat\u0131p bakmak ve ard\u0131ndan di\u011fer g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc kapat\u0131p bakmaktan ge\u00e7er. Bu s\u00fcre\u00e7te parma\u011f\u0131n\u0131z arka planda yer deg\u0306is\u0327tirecektir; eg\u0306er kolunuzu k\u0131r\u0131p surat\u0131n\u0131za daha yak\u0131n konuma getirirseniz bu deg\u0306is\u0327im artacakt\u0131r. Paralaks y\u00f6nteminde, alt\u0131 ayl\u0131k aral\u0131klarla y\u0131ld\u0131z g\u00f6zlemlenir ve arka plan\u0131ndaki di\u011fer y\u0131ld\u0131zlara g\u00f6re ne kadar yer de\u011fi\u015ftirdi\u011fi hesaplan\u0131r. Bundan sonras\u0131, lise s\u0131ralar\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz basit trigonometri ile bulunacak kadar kolayd\u0131r [9].<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" class=\"img-responsive\" src=\"https:\/\/badoworks.com\/apelasyon\/images\/images\/mat01.jpg\" style=\"margin-top: 10px;margin-bottom: 10px;width: 100%\"><\/p>\n<p>Astronomide \u201cstandart mumlar\u201d parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi bildi\u011fimiz g\u00f6k nesneleri i\u00e7in kullan\u0131lan bir tabirdir. Bunun y\u0131ld\u0131zlar\u0131n mesafelerini belirlememize nas\u0131l katk\u0131s\u0131 oldu\u011funu anlamak zor de\u011fil. Arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131n parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi bildi\u011finiz bir \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131n\u0131; \u00f6rne\u011fin bir mumu; sizden yava\u015f\u00e7a uzakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Ters kare kural\u0131na g\u00f6re parlakl\u0131k uzakl\u0131\u011f\u0131n karesi oran\u0131nda azalacakt\u0131r. Bu sayede parlakl\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcmleyerek uzakl\u0131\u011f\u0131 belirleyebilirsiniz.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" class=\"img-responsive\" src=\"https:\/\/badoworks.com\/apelasyon\/images\/images\/mat02.jpg\" style=\"margin-top: 10px;margin-bottom: 10px;width: 100%\"><\/p>\n<p>Astronomide \u201cstandart mumlar\u201d parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi bildi\u011fimiz g\u00f6k nesneleri i\u00e7in kullan\u0131lan bir tabirdir. Bunun y\u0131ld\u0131zlar\u0131n mesafelerini belirlememize nas\u0131l katk\u0131s\u0131 oldu\u011funu anlamak zor de\u011fil. Arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131n parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi bildi\u011finiz bir \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131n\u0131; \u00f6rne\u011fin bir mumu; sizden yava\u015f\u00e7a uzakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Ters kare kural\u0131na g\u00f6re parlakl\u0131k uzakl\u0131\u011f\u0131n karesi oran\u0131nda azalacakt\u0131r. Bu sayede parlakl\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcmleyerek uzakl\u0131\u011f\u0131 belirleyebilirsiniz.<\/p>\n<p><i>Cepheid y\u0131ld\u0131zlar\u0131n\u0131n parlakl\u0131k de\u011fi\u015fim grafi\u011fi. Bu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n parlakl\u0131klar\u0131ndaki de\u011fi\u015fim \u00e7ok d\u00fczenlidir ve bu sayede uzakl\u0131k \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc i\u00e7in kullan\u0131labilir.<\/i><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Peki ama bu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n titre\u015fimiyle neden ilgileniyoruz? Bir Sefeid Y\u0131ld\u0131z\u0131\u2019n\u0131n periyodunu \u00f6l\u00e7meniz, onun ger\u00e7ek parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulman\u0131z\u0131, ger\u00e7ek parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yery\u00fcz\u00fcnden \u00f6l\u00e7\u00fclen parlakl\u0131kla k\u0131yaslaman\u0131z da y\u0131ld\u0131z\u0131n bizden uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulman\u0131z\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r [9].<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Astronomi ve matematik ili\u015fkisi pek \u00e7ok \u00f6rnekte g\u00f6r\u00fclebilir. Tarihe ad\u0131n\u0131 yazd\u0131rm\u0131\u015f astronomlar\u0131n \u00f6ncelikle iyi birer matematik\u00e7i olmalar\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><b>Kaynaklar:<\/b><\/p>\n<ul>\n<li><a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/asart.science.ankara.edu.tr\/astronomi_tarihi.php\">Ankara.edu.tr<\/a><\/li>\n<li><a target=\"_blank\" href=\"https:\/\/kadir9107.wordpress.com\/2013\/11\/12\/astronomi-tanimi-ve-gelisimi-tarihcesi\/\">Kadir9107.wordpress.com<\/a><\/li>\n<li><a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.nkfu.com\/astronomi-tanimi-ve-gelisimi-tarihcesi\/\">Nkfu.com<\/a><\/li>\n<li>Ero\u011flu, Goncag\u00fcl (2015),\u00a0<a target=\"_blank\" href=\"https:\/\/bit.ly\/2EcKqeH\">https:\/\/bit.ly\/2EcKqeH<\/a><\/li>\n<li><a target=\"_blank\" href=\"https:\/\/bit.ly\/2E7IV12\">https:\/\/bit.ly\/2E7IV12<\/a><\/li>\n<li><a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.bilgievi.org.tr\/Dunyamizi-Aydilatanlar\/18\/Ali-Kuscu.aspx\">Bilgievi.org.tr<\/a><\/li>\n<li>G\u00fcne\u015f, ay, gezegen ve y\u0131ld\u0131zlar\u0131n konumlar\u0131n\u0131 belirlemek amac\u0131yla kullan\u0131lm\u0131\u015f tarihi bir \u00f6l\u00e7\u00fcm cihaz\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li><a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.piramithaber.com\/kim-kimdir\/ulug-bey-kimdir-h54007.html\">Piramithaber.com<\/a><\/li>\n<li><a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.kozmikanafor.com\/kozmik-mesafe-merdiveni-uzakliklari-nasil-olcuyoruz\/\">Kozmikanafor.com<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<p><b>G\u00f6rseller:<\/b><\/p>\n<ul>\n<li><a target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.google.com.tr\/url?sa=i&amp;rct=j&amp;q=&amp;esrc=s&amp;source=images&amp;cd=&amp;cad=rja&amp;uact=8&amp;ved=2ahUKEwiizO25uNngAhWJyqQKHWtKA4UQjhx6BAgBEAM&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.australiangeographic.com.au%2Ftopics%2Fscience-environment%2F2018%2F02%2Fcan-you-actually-name-a-star%2F&amp;psig=AOvVaw02GNXAh6t3ovwjMYhwLDVn&amp;ust=1551271936739314\">Australian Geographic<\/a><\/li>\n<li>ve 3.\u00a0<a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.kozmikanafor.com\/\">Kozmikanafor.com<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<h3>Paralaks \u2013 Birka\u00e7 bin \u0131s\u0327\u0131k y\u0131l\u0131 i\u00e7erisindeki y\u0131ld\u0131zlar <\/h3>\n<p>\t<title><\/title><\/p>\n<p>Kozmik mesafe merdivenindeki tek dog\u0306rudan \u00f6l\u00e7\u00fcm y\u00f6ntemi olan paralaks, yak\u0131n y\u0131ld\u0131zlar\u0131n uzakl\u0131klar\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in lise s\u0131ralar\u0131nda g\u00f6rm\u00fc\u015f oldu\u011funuz trigonometriden yararlan\u0131r. Paralaks\u0131 anlaman\u0131n en basit yolu, kolunuzu k\u0131rmadan \u00f6n\u00fcn\u00fczde tutup bas\u0327 parmag\u0306\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6zlerinizin hizas\u0131na getirerek bir g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc kapat\u0131p bakmak ve ard\u0131ndan di\u011fer g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc kapat\u0131p bakmaktan ge\u00e7er. Bu s\u00fcre\u00e7te parma\u011f\u0131n\u0131z arka planda yer deg\u0306is\u0327tirecektir; eg\u0306er kolunuzu k\u0131r\u0131p surat\u0131n\u0131za daha yak\u0131n konuma getirirseniz bu deg\u0306is\u0327im artacakt\u0131r. Paralaks y\u00f6nteminde, alt\u0131 ayl\u0131k aral\u0131klarla y\u0131ld\u0131z g\u00f6zlemlenir ve arka plan\u0131ndaki di\u011fer y\u0131ld\u0131zlara g\u00f6re ne kadar yer de\u011fi\u015ftirdi\u011fi hesaplan\u0131r. Bundan sonras\u0131, lise s\u0131ralar\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz basit trigonometri ile bulunacak kadar kolayd\u0131r [9].\u00a0<\/p>\n<h4>Sefeid (Cepheid) Y\u0131ld\u0131zlar\u0131 \u2013 40 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisindeki y\u0131ld\u0131zlar <\/h4>\n<p>\t<title><\/title><\/p>\n<p>Astronomide \u201cstandart mumlar\u201d parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi bildi\u011fimiz g\u00f6k nesneleri i\u00e7in kullan\u0131lan bir tabirdir. Bunun y\u0131ld\u0131zlar\u0131n mesafelerini belirlememize nas\u0131l katk\u0131s\u0131 oldu\u011funu anlamak zor de\u011fil. Arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131n parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi bildi\u011finiz bir \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131n\u0131; \u00f6rne\u011fin bir mumu; sizden yava\u015f\u00e7a uzakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Ters kare kural\u0131na g\u00f6re parlakl\u0131k uzakl\u0131\u011f\u0131n karesi oran\u0131nda azalacakt\u0131r. Bu sayede parlakl\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcmleyerek uzakl\u0131\u011f\u0131 belirleyebilirsiniz.\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Peki ama bu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n titre\u015fimiyle neden ilgileniyoruz? Bir Sefeid Y\u0131ld\u0131z\u0131\u2019n\u0131n periyodunu \u00f6l\u00e7meniz, onun ger\u00e7ek parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulman\u0131z\u0131, ger\u00e7ek parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yery\u00fcz\u00fcnden \u00f6l\u00e7\u00fclen parlakl\u0131kla k\u0131yaslaman\u0131z da y\u0131ld\u0131z\u0131n bizden uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulman\u0131z\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r [9]. Astronomi ve matematik ili\u015fkisi pek \u00e7ok \u00f6rnekte g\u00f6r\u00fclebilir. Tarihe ad\u0131n\u0131 yazd\u0131rm\u0131\u015f astronomlar\u0131n \u00f6ncelikle iyi birer matematik\u00e7i olmalar\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>KAYNAKLAR<\/p>\n<p>[1] http:\/\/asart.science.ankara.edu.tr\/astronomi_tarihi.php<\/p>\n<p>[2]<sup> <\/sup>https:\/\/kadir9107.wordpress.com\/2013\/11\/12\/astronomi-tanimi-ve-gelisimi-tarihcesi\/<\/p>\n<p>[3]<sup> <\/sup>http:\/\/www.nkfu.com\/astronomi-tanimi-ve-gelisimi-tarihcesi\/<\/p>\n<p>[4]<sup> <\/sup>https:\/\/prezi.com\/oq05qtbnpzmn\/matematik-ve-diger-bilimlerle-iliskisi\/<\/p>\n<p>[5] <a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.mynet.com\/cevaplar\/polonyali-kopernik-neyi-ispatladi\/6483277\">http:\/\/www.mynet.com\/cevaplar\/polonyali-kopernik-neyi-ispatladi\/6483277<\/a><\/p>\n<p>[6] <a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.bilgievi.org.tr\/Dunyamizi-Aydilatanlar\/18\/Ali-Kuscu.aspx\">http:\/\/www.bilgievi.org.tr\/Dunyamizi-Aydilatanlar\/18\/Ali-Kuscu.aspx<\/a><\/p>\n<p>[7] G\u00fcne\u015f, ay, gezegen ve y\u0131ld\u0131zlar\u0131n konumlar\u0131n\u0131 belirlemek amac\u0131yla kullan\u0131lm\u0131\u015f tarihi bir \u00f6l\u00e7\u00fcm cihaz\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>[8]\u00a0 <a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.piramithaber.com\/kim-kimdir\/ulug-bey-kimdir-h54007.html\">http:\/\/www.piramithaber.com\/kim-kimdir\/ulug-bey-kimdir-h54007.html<\/a><\/p>\n<p>[9] <a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.kozmikanafor.com\/kozmik-mesafe-merdiveni-uzakliklari-nasil-olcuyoruz\/\">http:\/\/www.kozmikanafor.com\/kozmik-mesafe-merdiveni-uzakliklari-nasil-olcuyoruz\/<\/a>\u00a0<\/p>\n<p>G\u00f6rsel1: <a target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.kozmikanafor.com\/yildizlarin-uzakliklari-nasil-bulunur\/\">https:\/\/www.kozmikanafor.com\/yildizlarin-uzakliklari-nasil-bulunur\/<\/a><\/p>\n<p>G\u00f6rsel2: <a target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.kozmikanafor.com\">https:\/\/www.kozmikanafor.com<\/a><\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Astronomi; g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn gizemini a\u00e7\u0131klayan, d\u00fcnyan\u0131n k\u00f6kenine ve insano\u011flunun geli\u015fim s\u00fcrecine \u0131\u015f\u0131k tutan ve evrenin k\u00fc\u00e7\u00fckten b\u00fcy\u00fc\u011fe t\u00fcm yap\u0131 ta\u015flar\u0131yla ilgilenen bir bilim dal\u0131d\u0131r. Astronomi kelimesinin k\u00f6keni, yunanca g\u00f6k cismi anlam\u0131na gelen \u201castron\u201d ile kanun, gelenek veya tayin etmek anlam\u0131na gelen \u201cnomos\u201d\u201d kelimelerinden gelmektedir\u00a0 Astronomi insanl\u0131k tarihinde en \u00e7ok merak edilen ve temeli ilk at\u0131lan bilim [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":180,"featured_media":4920,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58],"tags":[260],"class_list":["post-4919","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yasam","tag-64-sayi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/apelasyon.com\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4919","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/apelasyon.com\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/apelasyon.com\/it\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/apelasyon.com\/it\/wp-json\/wp\/v2\/users\/180"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/apelasyon.com\/it\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4919"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/apelasyon.com\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4919\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8293,"href":"https:\/\/apelasyon.com\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4919\/revisions\/8293"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/apelasyon.com\/it\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/apelasyon.com\/it\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4919"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/apelasyon.com\/it\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4919"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/apelasyon.com\/it\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4919"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}