ZEYTİN HASADI

 

Türkiye’de ve dünyada zeytin yetiştiriciliğinde insan işgücünün en fazla kullanıldığı hasat işlemi, üretim maliyetleri arasında da en yüksek paya sahiptir. Bu yıl elde edilecek ürünün miktarını ve kalitesini etkilediği gibi aynı zamanda bir sonraki yılın verimini de etkilediğinden, en önemli yetiştiricilik uygulamasıdır. Dünyada uzun yıllardır süren araştırma çalışmalarına rağmen, zeytin hasadında makine kullanımı yeterli düzeyde gerçekleştirilememiştir. Zeytin hasadında kullanılan makineler üretimin yağlık veya sofralık oluşuna, arazi yapısına ve bahçelerin yapısına göre değişiklikler göstermektedir.
 

Hasat Zamanı


Zeytin meyvesinde büyüme, başlangıçta daha yavaş olan birinci evre, orta gelişim ikinci evre ve meyve gelişiminin sonu olan üçüncü evre şeklinde çift sigmoid bir yapı gösterir (Lavee, 1986, 1996). Meyvenin boyutu, hücre bölünmelerinin sayısı ve sonrasındaki hücre büyümesi sayesinde belirlenir. Çekirdek sertleşmesi, meyve gelişiminin daha yavaş olduğu üçüncü evresinde meydana gelir (Lavee, 1996). Yağ birikimi, çekirdek sertleşmesinden hemen sonra başlar ve meyve renk değiştirmeye başladığı zaman son bulur (Ravetti, 2008).

Bir çok araştırmacıya göre hasat zamanının, bir sonraki yılın verimi üzerinde önemli bir etkisi vardır. Meyve, mümkün olan en yüksek veya en uygun seviyede yağ oluşumu sağlandığında toplanmalıdır. Hasat en yüksek oranda yağ oluşumundan çok daha ileri bir döneme ertelendiğinde, gelecek sezon için çiçek farklılaşması engellenir (Lavee,1996&Ravetti, 2008). En uygun hasat zamanı, zeytinin değerlendirme amacına göre farklılıklar gösterir. Buna göre genel olarak zeytinin değerlendirme şekli ve hasat zamanı şöyledir:

Hasat Yöntemleri

Hasat yöntemleri genel anlamda 'Geleneksel' ve 'Makineli' olarak ikiye ayrılmaktadır.

Geleneksel Hasat Yöntemleri


Geleneksel hasat yöntemleri de 3 başlıkta incelenebilir. Bunlar 'Yerden Toplanma', 'Ağaçtan Elle Toplama' ve 'Sırıkla Hasat'tır.

Yerden Toplama


Bu yöntemde; fizyolojik olarak olgunlaşan ve ağaç dibine dökülen zeytinler yerden elle toplanır. Bu yöntemle toplanan zeytinlerin sofralık değerleri düşüktür, daha ziyade yağa işlenirler (Özaltaş, 2009).

Ağaçtan Elle Toplama


Elle hasatta, doğrudan ağaç üzerinden koparılan meyve aşağı doğru bir sıyırma hareketi ile sepet torba veya bir kutunun içerisine toplanır (Ferguson, 2006).

Sırıkla Hasat


Bu yöntemde, olgunlaşan yağlık zeytinler sırıklar vasıtasıyla  çırpılarak dökülür ve toplanır. Çevremizde görülen en yaygın hasat yöntemidir.



Geleneksel hasat yöntemlerinde karşılaşılan sorunlar şöyle sıralanabilir:

  • Meyvedeki zararlanma; Sırıkla hasat sırasında vurma, çarpma ve darbelerden dolayı meyvede oluşan yaralanmalar, kayıplar.
  • Vejetatif organlardaki zararlanma; Yine özellikle sırıklama ile hasatta dal, filiz ve gözlerde meydana gelen hasarlar nedeniyle bir sonraki yılın verimi olumsuz yönde etkilenmektedir. Periyodizite daha sert bir şekilde görülmektedir. Ayrıca çeşitli hastalıklar bir ağaçtan diğerine bulaşmaktadır.
  • İşgücü teminindeki zorluklar ve maliyet; Kısa bir zaman dilimine sıkıştırılması gereken yoğun işçilik faaliyetlerinin hem maliyeti yüksek olmakta hem de işgücü temini zorlaşmaktadır (Özaltaş, 2009).

Makineli Hasat Yöntemleri


Zeytin hasat makineleri genel anlamda elde taşınan makineler ve daha büyük traktöre monte edilen yada kendi yürür makineler olarak ikiye ayrılır. Teknik olarak elde taşınan hasat makineleri hasada yardımcı aletlerdir ve hasada katkıları daha azdır, özellikle yamaç bahçelerde makinenin etkinliği ve hızı kullanıcı tarafından belirlendiği için ciddi anlamda mekanik hasat olarak değerlendirilemezler ve toplama mekanizmaları yoktur (Ferguson, 2006)

Küçük Makineler


Bunlar elde veya sırtta taşınabilen, elektrikle, benzinle yada hava kompresörü ile çalışabilen küçük makinelerdir. Bu aletlerin etkinlikleri zayıf olmakla beraber, büyük makinelerin ulaşamadığı geleneksel zeytin bölgeleri için düşünülebilir. Genel olarak üç bölümde incelenebilirler:

• Dal sarsıcılar
       • Çırpıcılar
       • Sıyırıcı taraklar

Büyük Makineler


Genel olarak iki bölümde incelenebilirler:

• Traktöre takılabilir veya kendi yürür tipte, gövde ve ana dal sarsıcıları
       • Tam teçhizatlı sarsıcılar (Özaltaş, 2009)

 

Sonuç


Makineli zeytin hasadının geliştirilmesinin başlıca nedenleri; yaklaşık 3-4 ay süren uzun bir hasat dönemi, bu dönemdeki olumsuz hava koşullarından kaynaklanan işgücü kayıpları ve el ile hasadın yüksek maliyetidir.
Tüm dünyada zeytin yetiştiriciliği yapılan ülkelerde, zeytin üretim masrafları içerisindeki hasadın payı ortalama %50 dolayındadır. Bu nedenle bölgelerin arazi durumuna, zeytin çeşitlerine, sofralık veya yağlık üretim amacına göre zeytin hasat makinelerinin kullanılması gerekmektedir. Zeytin hasat makinelerinin geliştirilmesi ve üretilmesi için bu konuda Türkiye’de yapılacak olan çalışmalar desteklenmelidir (Özaltaş; 2010).


KAYNAKLAR:

• Lavee, S., 1986. CRC Handbook of Fruit Set and Development. Boca Raton, Florida. Pg. 261-276.
       • Lavee, S., 1996. Biology and physiology of the olive. p. 59 - 110 & 180 - 182. In: IOOC (ed.). World Olive Encyclopaedia. Plaza & Janés Editorial, Barcelona.
       • Ravetti, L., 2008. Guide to efficient olive harvesting. Barton, A.C.T. : Rural Industries
       • Özaltaş, M., 2009. Zeytin Hasat Teknikleri, Zeytin, Varol, N., Erten, L., Turanlı, T., (ed.) Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Yayın Dairesi Başkanlığı, yayın no: 52, 235-248s.
      • Ferguson, L., 2006. Trends in Olive Harvesting, Grasas y Aceites, 57 (1)
      • Özaltaş, M., Dursun, Ö., Kaptan S. Zeytin Ve Zeytinyağı Sektörü Ortak Akıl ve Güçbirliği Toplantıları Sonuç Bildirgesi, Temmuz 2010.

ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI İLE İLİGİLİ OKUNMASI GEREKLİ MAKALELER
 
Hastalık ve Zararlılar
 
Bordo Bulamacı
 
Gübreleme
 
Periyodisite
 
Zeytin Hasadı ve Kalite
 
Zeytinyağında Tağşiş ve Zeytinyağında Duyusal Analizler
 
Zeytin ve Zeytinyağı İle İlgili Konular

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan apelasyon.com sorumlu tutulamaz.