ZEYTİN HALKALI LEKE HASTALIĞI

Zeytinin ana hastalığı olan halkalı leke veya kuşgözü lekesi olarak bilinen hastalığa, Spilocaeaoleaginea (Castagne) S. Hughes isimli fungus neden olmaktadır. Bu hastalık başta Güney Ege (Aydın, Muğla, İzmir, Manisa) olmak üzere, zeytin yetiştirilen Akdeniz ve Marmara Bölgesi’nin en yaygın ve yıkıcı hastalığıdır. Özellikle kıyı şeridinde deniz, göl ve göletlere yakın zeytin alanlarında ve sulanan, yüksek nemli ve ağır topraklarda halkalı leke hastalığı her geçen yıl şiddetini arttırmaktadır.
 
Zeytin çeşitleri hastalığa duyarlılık açısından farklılık gösterebilir. Ülkemizde yaygın olarak yetiştirilen çeşitlerden en hassas olanları Ayvalık ve Memecik çeşitleri olmakla birlikte bunları Domat ve Manzanilla izlemektedir. Gemlik çeşidi bunlar içerisinde en dayanıklı çeşit olarak öne çıkmaktadır. Ancak hastalığa duyarlılık infeksiyon şiddeti ile doğrudan ilişkilidir ve değişebilir. Hastalık zeytinden başka, yabani zeytin ve akçakesme (Phyllyreaspp.) türlerinde de görülür.
 
Hastalığın ilk belirtileri ilkbaharda yaprakların üst yüzeylerinde görülen siyahımsı-gri renkte yuvarlak noktalar şeklindeki lekelerdir. Bu noktaların bulunduğu yerde renk açılır, daha sonra çevresinde normal yaprak renginde bir halka oluşur. Bunu dıştan ikinci bir açık renkli halka çevirir. Sonra tekrar koyu renkli bir halka oluşur. Bu görünüm nedeniyle hastalığa “halkalı leke hastalığı” adı verilir.
Bir yaprakta çapları 8-10 mm olan 2-30 adet leke bulunabilir. Hastalığın epidemi yaptığı yıllarda lekeli yapraklar ilkbaharda dökülmeye başlar (Ege Bölgesi’nde mayıs başları) ve yaprakların tamamı dökülerek (Ege Bölgesi’nde haziran-temmuz ayları) ağaçlar çıplaklaşır. Yapraklar fonksiyonlarını tam yapamadıklarından, az meyve tutumuna ve meyvenin erken dökülmesine neden olur. Hastalık nedeniyle zayıflayan ağaçlarda sürgün ve ince dallar kuruyabilir. Verim % 20-25 oranında azalır ve meyve dallarının % 15-20’si kuruyabilir. 
Fungus kışı yere dökülen kurumuş yapraklarda ve ağaç üzerinde kalan hastalıklı yapraklarda geçirir. Yani etmen, yıl boyunca doğada canlı olarak bulunmaktadır. Etmenin çoğalması spor ve miseller ile olmakta, bulaşma ise sporlar ile gerçekleşmektedir. Spor uçuşu, en çok mart ve nisan aylarında meydana gelmektedir. İnkübasyon periyodu ise 30-61 gün arasında değişir. 
Etmenin optimum gelişme sıcaklıkları 18-20oC’dir. Etmen, 9oC’nin altında ve 30oC’nin üstünde gelişemez. İlkbahar ve sonbaharı genellikle yağışlı geçen bölgeler hastalığın gelişmesine uygundur. Yüksek sıcaklık spor çimlenmesini ve gelişmesini sınırlar ve böylece sıcak ve kurak yaz aylarında hastalık durur.        
 

Hastalıkla Mücadele

 
Zeytin halkalı leke hastalığı ile mücadelede kültürel önlemler önemli bir yer tutar:
 
·         Ağır, su tutan topraklarda, havasız ve nemli yerlerde zeytinlik tesis edilmemelidir. Su tutan arazilerde tesis edilen zeytinliklerde drenaj kanalları açılarak fazla su akıtılmalıdır.
·        Gübreleme ve sulama, tekniğine uygun yapılmalıdır. Fazla azotlu gübre kullanılmamalıdır. Kireç bakımından zayıf topraklar kireçlenmeli veya kireçli gübre kullanılmalıdır.
·         Ağaçlar havalanacak ve ışık alacak şekilde budanmalı, kuru dal ve dalcıklar budanarak temizlenmelidir.
·         Yere dökülen lekeli yapraklar toplanıp yakılmalı veya derince sürülerek toprağa gömülmelidir.
 

Kimyasal mücadele

 
Yaprakta belirtileri görüldüğünde bahçenin ilaçlanması çok önemlidir. Kış yağmurları öncesinde bir uygulamayı takiben bahar öncesi de yağış devam ederse bir ilaçlama gereklidir. Yeşil aksamın tam olarak kaplanması hastalığın kontrolünde hayati önem taşımaktadır. Farklı bölgelerde Çizelge 1’deki takvime göre kimyasal mücadele uygulanır.
Halkalı leke hastalığına karşı ülkemizde sadece bakırlı preparatlar ruhsatlıdır (Çizelge 2). Bakırlı preparatlar ağır metal olduklarından bitkiyi fazla yorarlar ve yanlış uygulanmaları halinde bitkide strese neden olurlar. Ayrıca, zeytinin yapraklarının mumumsu yapıda olması nedeniyle atılan yanlış bakır uygulamaları yaprakta tutunamaz ve yaprak ucunda birikir.
Kaynaklar
 
·         T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, 2011, Zeytinentegre mücadele teknik talimatı, Ankara, 108s.
·         Yücer, M.M., 2008, Ruhsatlı Tarım İlaçları 2008, Hasad Yayıncılık Ltd. Şti., İstanbul.
·         Tosun, N., ve Güven, H., mayıs 2013, Zeytin Halkalı Leke Hastalığı, Hasad bitkisel üretim, 28:336, 7881s.
 
ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI İLE İLİGİLİ OKUNMASI GEREKLİ MAKALELER
 
Hastalık ve Zararlılar
 
Bordo Bulamacı
 
Gübreleme
 
Periyodisite
 
Zeytin Hasadı ve Kalite
 
Zeytinyağında Tağşiş ve Zeytinyağında Duyusal Analizler
 
Zeytin ve Zeytinyağı İle İlgili Konular

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan apelasyon.com sorumlu tutulamaz.

Servet - 24.07.2017 16:26
Bwn Akhisar Zeytinliova'da zeytincilik yapiyorum benim de trille ve uslularda bu sene hastalık var dere yaninda zeytinlikler kuruyan dallari bu sene zeytin toplandiktan sonra mi kestireyim yoksa bordo atip, gübreleyip, sürüp marta ayina kadar bekliyelimmi.Gubre olarak ne tavsiye edersiniz.tesekkurler.
Hakan Özer - 21.04.2017 23:35
BeN osmaniyede zeytincilik yapıyorum gemlik ve ayvalık cinsi zeytinlerin var yilda 3 defa bakır sikiyorum tarım il müdürlüğünün konturulunde ama bu sene halkali leke ayvalık cinsi zeytinlerim bitiriyor elimizden bir şey gelmiyor acaba bunun ilacinda sadece bakır yetersiz midir?
metin çir çir - 18.04.2017 15:13
benim bahcemdeki tirilye cinsi zeytin ağaçlarımda gövde kurdu var ilaçla tedavisi mümkünmü teşekür ederim..
metin çirçir - 18.04.2017 11:16
benim 27 dönüm gemlik tirilye cinsi zeytin bahcem var kök kurdu var ilaçlamayla bir tedavi şekli varmı teşekür ederim..
bilal - 22.07.2016 20:21
edremıt cınsı ve trılye cınsı zetınlerımde sekıl bozuklugu mevcut oldu.carsı nedır poatsyum calvıt turı ılaclar kullandık care olmadı hasta zamnıda yaklastı tedavısı nedir
atilla - 05.05.2016 06:43
Toprağın derin sürülmesi kılcal köklere zarar verir. Buda toprakta var olan patojenlerin nüfuzunu kolaylaştırır. Bu yüzden derin sürme ißlemi yanlış denilmektedir.
necati - 20.05.2015 08:17
Ben kıbrısta zeytın ureticisiyim. Bahcem halkalı leke oldu ilaclama yapamadım cicekler meyveye donusmeye basladı ne yapmalıyım.
saip boz - 29.04.2015 21:27
sayın sacit demir şarköy halkalı leke değilse büyük ihtimalle kara koşnil zararlısıdır bölge rutubetli ise ağaçlar sık ve budanmamışsa bu zararlı aktiftir dallara büyüteçle bakın selamlar
Ayser billor - 03.02.2015 18:46
Sayın Sacit Demir ve Hasan Paçaman, bahsettiğiniz problemleri yerinde görmeden karar vermek doğru olmaz. En yakın ziraat mühendisine gidin ve gerekli bilgiyi oradan alın. Uzaktan kumanda ile her zaman doğru sonucu alamayabilirsiniz. Bilginize...
sacit demir - 21.12.2014 17:51
zeytin yaprakları çok dökülüyor yapraklar temiz hastalık belirtisi yok bölgedeki ziraat mühendisi anlamadı bölge şarköy
Hasan Paçaman - 14.05.2014 13:18
Zeytin Halkalı Leke Hastalığı hakkında yazınızı okuyarak bilgi edindim. Teşekkür ederim.Ancak ilaçlama zamanını geçirmişim.yine de bir şeyler yapmak istiyorum.yardımcı olursanız memnun olurum.