2018 Yılına Girerken Kuru İncir Fiyatları

Yazar: Naim ÖZDAMAR
 
Aydın ve ülkemiz adına alınan birkaç coğrafi işaretten birisi olan Aydın Kuru İnciri, ülkemizin neredeyse üç yüzyıla dayanan geçmişiyle en geleneksel ihraç ürünleri arasında ilk sıralarda yer almıştır. Ülkemiz dünya kuru incir üretiminin %65’ini karşılamaktadır. Bu üretimin de yaklaşık olarak %65-70’ini (yaklaşık 30-35 bin ton )sadece Aydın ilinden karşılanmakta, geriye kalan %30-35’lik bölümünün de (15 bin ton kuru incir) İzmir başta olmak üzere diğer illerden üretildiği bilinmektedir

Türkiye kuru incir ihracatının yaklaşık olarak  %65’i AB ülkelerine yapılmaktadır. Ancak son yıllarda Çin başta olmak üzere yeni pazarların ortaya çıkması AB’nin ithalat payını aşağı çekmektedir. Kuru incir ihracatının miktar olarak %9,45’i NAFTA (ABD, Kanada, Meksika) ülkelerine, %5,66’sı EFTA (İsviçre, İzlanda, Lihtenştayn, Norveç) ülkelerine ihraç yapılmaktadır. 2013-2016 yılları sürecinde AB ülkeleri arasında ithalatçı ülkeler olarak ilk beş sırayı Almanya,İtalya,Fransa,İsviçre Hollanda almaktadır. Diğer ülkeler klasmanında ise ABD, İsrail, Rusya ve Çin ilk dörtte yer bulmaktadır.
2001/2002 sezonunda ülkemizin kuru incir ihracatı 34,340 ton iken bu rakam 2017 Ağustos ayı itibari ile 62,500 tona yükselmiştir. Son on altı yılın ortalaması ele alındığında karşımıza yaklaşık olarak 40,000 gibi bir miktar çıkarken 2017 yılında ulaşılan bu miktar %50’den fazla bir artışa karşı gelmektedir. Bu süreç içinde en yüksek ihracat 2017 yılına ait iken, en düşük ihracat rakamının ton bazında 2016-2017 sezonunda 26,119 ton olarak gerçekleştiğini görmekteyiz. 2016-2017 sezonunda ton başına ihracat değeri 4.144 dolar iken bir sezon öncesinde 41,300 ton ihracata karşılık 166,153 bin dolar ihracat geliri elde edilmiştir. Buradan da ihracat miktarları arasında büyük farklılık olmasına rağmen ihracatın bir anda gerilemesinin nedenini kuru incir iç piyasa fiyatlarına değil ithalat taleplerine bağlamamız daha doğru olacaktır.

2007/2008 sezonu rekolte miktarındaki düşüşle ilintili olarak, kaliteli kuru incir miktarında görülen azalma nedeni ile iç ve dış piyasalara arz edilen kuru incirlerin ortalama satış fiyatlar artmıştır. İç ve dış piyasalarda kuru incir fiyatlarına etki eden en önemli unsur ithalat talepleridir. 2016/2017 sezonu ve 2017 hariç tutulduğu takdirde incir ihracat miktarlarının birbirlerine çok yakın olarak gerçekleştiğini görmekteyiz. 2001/2002 sezonu 34,340 ton en düşük ihracat sezonu iken en yüksek rakamının 52,400 bin ton ile 2006/2007 sezonunda yakalandığı görülmektedir.

Türk kuru incirinin neredeyse her çeşidi ve kalitesi ihracatta değer bulmaktadır. Bu çeşitleri kuru incir, incir ezmesi, hurda incir, kesme incir olarak ihraç edebilmekteyiz.

Gümrük ve Ticaret Bakanlığı verilerine göre;

“Türkiye son on iki yılda yıllık ortalama 37 bin ton dolaylarında normal yemeklik kuru incir ihracatı gerçekleştirmiştir. Yemeklik kuru incir ihracatının en yüksek olduğu sezon 55,600 ton ile 2014/15 sezonudur. 2015/16 sezonunda bir önceki sezona göre ihracat miktarı yemeklik kuru incirde 14,338 kg düşüş, incir ezmesinde 1,414 kg artış, hurda incirde 379 kg düşüş ve kesme incirde 251 kg artış gerçekleşmiştir. 28/01/2016 tarihi itibariyle gerçekleşen ihracat miktarı kuru incirde 26,119 kg, incir ezmesinde 2,624 kg, hurda incirde 502 kg ve kesme incirde 1,042 kg olmuştur. Bu rakamlar da bize kaliteli sofralık incir üretiminin önemini öne çıkarmaktadır.

2018’e Yaklaşırken Kuru İncir Fiyatları ve İklim İlişkisi

Türkiye’nin  ağaç sayısı, kuru incir üretimi ve dolayısıyla kuru incir ihracatının %70’e yakın en önemli bölümü Aydın ilinden sağlanmaktadır. Geriye kalan %30’luk kısım da Aydın dağlarının kuzey  eteklerinde yer alan Tire, Ödemiş ve Bayındır ilçelerinde yani İzmir ilinde üretilmektedir. Bunun dışında Mersin, Gaziantep ve Balıkesir gibi bazı illerde üretilen incir rakamları tonaj ve değer olarak oldukça düşüktür. Kısacası bu illerin de, kurutmalık incir yetiştiriciliği açısından Aydın ili ile benzer iklim özelliklerine sahip olduğunun söylenmesi yanlış olmayacaktır.

İncir subtropik iklim bitkisidir. Yıllık ortalama sıcaklığın 18-20⁰C olduğu yerlerde yetişmektedir. İncir üreticisi iki farklı dönemde iki farklı iklim etkisini arzu etmektedir. Yaprak oluşumundan meyve olgunlaşması arasındaki Mart-Temmuz son haftası arasındaki sürede lodos ve nemli bir iklim arzu edlirken, meyve olgunlaşmasından hasat sonuna kadar olan Ağustos-Ekim aylarında daha yüksek ortalama sıcaklıklar ve özellikle meyve olgunluğu ve kurutma döneminde (Ağustos-Eylül ayları) 30⁰C’ye kadar çıkan ortalama sıcaklıklar istenmektedir.

Bu durum güneşte kurutma yönünden de önemlidir. Daha yüksek sıcaklıklar meyvelerin kavrulması, küçük kalması ve dalların yanması şeklinde halk dilinde “gazellenme” adı verilen meyve ve yaprak zararına neden olmaktadır. Bu nedenle en yüksek sıcaklık 40⁰C’yi geçmeyen sıcaklıklar kuru incir kalitesi için idealdir. İncir ağacının istediği optimal yağış yıllık 625 mm’dir. Yağış miktarının 550 mm’nin altına düşmesi durumunda sulanması gerekir. Sulama da  en büyük handikap olgunlaşma esnasında 40⁰C ‘yi geçen ani sıcaklıklar nedeniyle geç sulamanın kuru incir kalitesine olumsuz etkisidir.

Temmuz-Eylül aylarının yağışsız ve bulutsuz geçmesi arzu edilen bir durumdur. Nem olgun incir meyvesinin bozulmasına neden olacağı için, yaz sezonunda veya hasat devresinde yağmur yağışı ve kaliteli kuru incir elde etme bakımından  hava bağıl nemi de çok önemlidir. Kurutma mevsiminde hava bağıl neminin %40-45 arasında olması, %50’yi geçmemesi gerekir. Bu şartların oluşması durumunda incir, normal şekilde, şeker ve aromaca zengin olarak gelişir. Ağaç üzerinde buruklaşma ve sergide kuruma daha hızlı bir şekilde olur.

İklimin incir kalitesi üzerindeki etkisi iç piyasa fiyatları yanında ihracat fiyatlarını da doğrudan etkilemektedir. Örnek olarak 2014/2015 ihracat fiyatları iklimin üretici ve ihracatçı istekleri doğrultusunda gerçekleşmesi üzerine yüksek kalitede gerçekleşmesi ile ve bu kaliteyi dış taleplerin desteklemesi ile ton başına ihracat fiyatı 6635  Dolar olarak gerçekleşirken, 2015 yaz döneminde olgunlaşmakta ve hasattaki kuru incir döneminde bağıl nemin sadece iki gece %50’nin altında gerçekleşmesi incir kalitesini olumsuz etkilemiş ve ton başına ihracat ortalaması 4962 Dolar’a gerilemiştir.

İkimin diğer bir etkisi de rekolte üzerinde olmaktadır. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Kooperatifler Genel Müdürlüğü 2015 Raporu verilerine göre;

“2007/2008 sezonu rekolte miktarındaki düşüşe bağlı olarak, kaliteli kuru incir miktarında görülen azalma nedeni ile iç ve dış piyasalara arz edilen kuru incirlerin ortalama satış fiyatlar artmıştır. 2014/15 sezonunda ise arz kaynaklı nedenlerden dolayı incirin ortalama ihraç fiyatı artmıştır. 2015/2016 sezonunda ise üretim artışına bağlı olarak ortalama ihraç fiyatlarında azalış görülmüştür. 2016/17 sezonunda da ihraç fiyatlarında bir miktar azalış gözlemlenmiştir.”

2018’e Yaklaşırken Kuru İncir Fiyatları

2018 yılı içinde kuru incir fiyatlarının oldukça yüksek seyretmesi, incirini tüccara veya işletmeciye geç ulaştıran üreticiyi sevindirirken erken satış yoluna başvuran üreticiyi de üzmüştür. Genel olarak bakıldığında “ova inciri”olarak tabir edilen ve erken olgunlaşıp, satışa hazır hale gelen kuru incir daha az gelir getirirken geç olgunlaşan yüksek rakım incir daha fazla kazandırmıştır.

2017 yılı inciri için şahsi rekolte beklentim 62 bin ton iken içinde yer aldığım Rekolte Heyeti bu rakamı 87,200 ton olarak belirlemiş, elde ise yaklaşık 10 bin ton stok olduğu belirtilmişti. Ancak Rekolte Tahmin Heyeti mutabakat toplantısında incirin alım-satım ve ihracat fiyatlarının daha yüksek gerçekleşeceği yönünde belirtiler ortaya çıkmıştı.

Piyasaların yüksek oluşmasının nedenleri ile ilgili olarak bazı görüşler ortaya atılmaktadır:
  • İklim şartları nedeniyle meyvelerin küçük kalması,
  • Bu nedenle  dış pazarda tercih edilen incir çeşitlerinde fiyatları yükselmiştir;  ihracat için işlenebilecek A kalitede incir çok az bulunmakta, bu da piyasayı kızıştırmıştır,
  • İhracatçı bu nedene bağlı olarak, ihracatta en yüksek değerle satılan iri incir bulmakta zorluk çekmekte, ilk gemiyi boş göndermemek için yüksek fiyatlarla incir satın almıştır,
  • Bir yıl önce üreticiden 4-5 liraya alınan kuru incirin bu yıl 6-7 lira seviyesine çıkmıştır,
  • İri incirde ise fiyatlar 18 liraya kadar yükseldi,
  • Bazı işletmeci ve ihracatçılar ise fiyat artışını sezonun geç başlaması ve bayram tatilinden kaynaklandığını ileri sürmektedirler,
  • Yukarıda belirttiğimiz gibi yüksek kesimlerdeki incir üreticisinin ürününü daha yavaş pazara indirdiğini, yeteri kadar incir gelmediğini gören tüccar ve ihracatçının da fiyat yükselttiği de savunulan görüşlerdendir.
Piyasalarda iri incirin az bulunması bulunanın da ihracatçı tarafından kapışılması iç piyasalarda - raflarda - iri incirin kilogramını 65-75 TL’ye kadar yükseltti.

2016 ve 2017 ihracat rakamlarını karşılaştırdığımızda ise Ege Kuru Meyve İhracatçı Birlikleri verilerinde göre 29.09.2016-11.11.2016 tarihleri arasında 20,893 ton kuru incir ihraç edilip, 82,651 milyon dolar getiri sağlanırken; 2017 yılında aynı dönemlerde 18,276 ton kuru incir ihraç edilip, 86 milyon 988 bin Dolar ihracat geliri sağlanmıştır. Rakamlar bize ihracat miktarı % 13düşerken, tutarının  %5 arttığını göstermektedir.

İhracatta AB ülkelerine yapılan toplam kuru incir miktarının %19, Orta Doğu ülkelerine %30, Afrika ülkelerinde %18, AB dışı ve Rusya’ya %15 gerilediği, Türk Cumhuriyetleri'nde değişiklik kaydetmediği, Asya ülkelerinde ise %12 arttığı gözlemlenmektedir. Avustralya, Çin ve Hindistan pazarlarında dikkat çekici bir hareketlilik bulunmaktadır.

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan apelasyon.com sorumlu tutulamaz.