ÇEKİRDEKSİZ ÜZÜMDE TERBİYE ŞEKİLLERİ


Asmanın bir bütün halindeki görünüşüne (gövdenin şekil ve yüksekliği, yaşlı kollarla yıllık sürgünlerin sayı ve uzunlukları ile bağlanma yerleri) terbiye sistemi veya terbiye şekli denir. Asmanın yeterince gelişebilmesi ve terbiye şeklini muhafaza edebilmesi yanında kaliteli ve bol ürün oluşturabilmesi amacıyla uygun şekil verilmelidir.



Terbiye şekli verilen asmalar, desteğe sarılıp sülükleri ile tutunarak büyüme ve şekil oluşturmalarına karşın serbest, kendi halinde bırakıldıkları zaman genellikle açılmış bir şemsiye gibi sürgünlerini geliştirerek çalı görüntüsü oluşturur ve verimden düşerler. Asmaya şekil verildikten sonra bol, kaliteli ve dengeli ürün elde edebilmek için yıllık ürün çubuklarının uygun şekilde yönlendirilmesi hatta bağlanması gerekir. Bu işlem yeşil aksam geliştikçe sistemin kapanmasına mani olacak, özellikle zirai mücadelenin (salkımların mümkün olduğunca açıkta kalması nedeniyle) etkinliğini arttıracak ve aynı zamanda hasadı kolaylaştıracaktır.

Çekirdeksiz üzüm yetiştiriciliğinde farklı terbiye şekilleri kullanılmakta olup Duvar (Kaliforniya), Çatı, Piramit (Avustralya), Büyük T, Çift T, Y (Pergola), U (Lir) vb. en fazla bilinenleridir.

1. Duvar (Kaliforniya) Şekli


Genellikle yerden 110-120 cm yüksekliğinde bir adet ürün çubuğu bağlama teli ve bunun 40-50 cm üzerinden geçen bir adet yeşil sürgün bağlama teli bulunan sistemlerdir. Bunun yanında toprak yüzeyinin 150-170 cm yüksekliğinden geçen bir adet hem ürün ve hem yeşil sürgün bağlama teli olan çeşitleri de kullanılmaktadır.

Ege bölgesinin bazı yörelerinde farklı gövde yüksekliklerinde ve kademe sayıları değişen duvar sistemleri kullanılmaktadır. Ancak duvar sisteminde özellikle taban yerlerde tel başına 2'den fazla ürün çubuğu bırakıldığından, çubuklar birbirinin üzerine sarılmak zorunda kalacak ve vegetasyon döneminde yeşil sürgünler sıkışık ve kapalı alanlar oluşmasına neden olacaktır. Bu alanlarda kalan salkımlar yeterince güneşlenme ve havalanma imkanını bulamayacağından gelişme, renklenme, yeşil budama, zirai mücadele, hasat gibi konularda istenmeyen durumlarla karşılaşmak kaçınılmaz olacaktır.



Üreticiler bu sıkışıklığı önleyebilmek amacıyla yeşil sürgünlerin bağlanması gereken üstteki tele de ürün çubuklarını bağlamaktadırlar. Üstteki yeşil sürgünler gelişerek uzadıktan sonra aşağıya doğru sarkmakta ve alttaki sürgün ile salkımların gölgede kalmasına neden olduklarından dezavantaj yaratmaktadır.

Duvar sistemi daha çok kır topraklarda ve zayıf gelişen asmalarda kullanılırken son zamanlarda yukarıda bahsedilen sorunları azaltmak amacıyla 25-30 cm genişliğindeki T köşebent demirleri kullanılarak taç alanını artırma yoluna gidilmiştir.

2. Çatı/Piramit (Avustralya) Şekli


110-120 cm yükseklikte bağ direğine kelepçeyle bağlanmış olan 40-60 cm enindeki köşebent demirinin uçlarından geçen 2 adet çubuk bağlama teli ile, bu telin 40-50 cm üzerinden geçen bir adet yeşil sürgün bağlama telinden oluşmaktadır.

Orta verimli, kırtaban arazilerde ve gelişme gücünün fazla olmadığı bağlarda nemin muhafaza edilmesi amacıyla çatı, piramit (Avustralya) sistemi daha çok kullanılmaktadır.

                    

Taban kuvvetli arazilerde çatı, piramit (Avustralya) sistemi uygulandığında fazla sayıda bırakılan çubukların üst üste sarılması gerekir. Çubuklardaki gözlerden süren ve gelişen fazla sayıda yeşil sürgünlerin üst tele sarılmasından sonra meydana gelen üçgen şeklindeki çatı içinde iyi havalanamayan kapalı alanlar oluşmakta ve bu alanların etkili bir şekilde ilaçlanması zorlaşmaktadır.                      

Ege bölgesinde 30 cm’ye kadar daralan T köşebent demirleri kullanılmakta olup sistem normalde 4 adet çubuk bağlanmasına müsaade etmektedir.

3. Büyük (Yüksek) T Şekli


Toprak yüzeyinin 155 cm yüksekliğinde bağ direğine monte edilen 80-120 cm genişliğindeki köşebent demirinin 2 ucunda birbirine paralel 2 telden oluşmaktadır. Budama yapıldıktan sonra bırakılmış olan çubuklar bu tellere bağlanmakta olup ayrıca yeşil sürgün bağlama teli bulunmamaktadır.

Gelişmenin fazla olduğu özellikle taban yerlerdeki 'Sultani Çekirdeksiz' bağlarında uygulanabilen ve geniş bir güneşlenme ve havalanma yüzeyine sahip olan Büyük T sisteminde budama, mücadele ve hasat gibi kültürel işlemler daha kolay yapılabilmektedir.



Büyük T sistemi asmanın kapasitesine uygun budamaya da izin verdiğinden fazla sayıda çubuk bırakılarak verimde önemli artışlar sağlanabilmektedir. Öte yandan yeşil sürgünler geliştikçe telden aşağı sarkmakta havalanmayı ve zirai mücadeleyi zorlaştıracak kapalı bir alan oluşturmakta ayrıca traktör gerektiren işlemlerden zarar görebilmektedir.

4. Çift T Şekli


Toprak seviyesinden 100-120 cm yüksekliğinden bağ direğine monte edilen 40-60 cm genişliğinde bir adet ve ondan 35-45 cm yukarıya monte 80-120 cm genişliğindeki bir adet olmak üzere üst üste 2 köşebent demirinden meydana gelmektedir. Altta yer alan köşebent demirinin uçlarından geçen 2 tele ürün çubukları, üstte bulunan köşebent demirindeki paralel 2 tele ise yeşil sürgünler bağlanmaktadır.



Açık V’yi andırmakta olan Çift T terbiye sisteminde daha fazla güneşlenme alanı oluşturulduğundan Büyük T sisteminde söz konusu edilen avantajlar bu terbiye sisteminde de geçerlidir. Ayrıca ürün çubukları ile yeşil sürgünler ayrı tellere bağlandığından yeşil sürgünlerin büyüdükçe telden aşağıya sarkarak salkımlar için kapalı bir alan oluşturması ve traktörlü uygulamalardan zarar görmesi en aza inmektedir.

5. V (Y)  Şekli


Son yıllarda özellikle sofralık üzüm yetiştiriciliği ile birlikte 'Sultani Çekirdeksiz' yetiştiriciliğinde de yaygın olarak kullanılmaktadır. Bağ direğine V harfine benzer parçaların monte edilmesiyle destek sisteminin oluşturulduğu bu terbiye şekli, asmaların sıra arası mesafesine bağlı olarak farklı genişliklerde yapılabilmektedir. V demirinin kol uzunlukları 100-115 cm civarında olurken üstteki açıklığı 150-175 cm arasında yapılabilmekte; kolların üzerinde farklı aralıklardan toplam 6 veya 8 tel geçirilebilmektedir. En altta bulunan iki tele ürün çubukları, üstteki tellere ise yeşil sürgünler bağlanmaktadır. Destek sisteminin kuvvetlendirilmesi amacıyla toprak yüzeyinin 140-170 cm yüksekliğinden geçen ve 70-105 cm enindeki köşebent demirinin de bağlanması gerekmektedir.



Çift T terbiye şekli için anlatılan avantajlar V (pergola) sistemi için de fazlasıyla geçerli olmaktadır. Bu sistemde ürün çubukları alt tellere yatay bağlandığından oluşan salkımlarda o bölgede sıra halinde yoğunlaşmaktadır. Bu da salkımların ana hedef olduğu zirai mücadelede başarıyı artırmakta, yeşil sürgünlerin eğimli bir yüzeyden sonra aşağıya doğru sarkması salkımları için güneşten korumaktadır. Ayrıca tesis maliyeti diğer şekillere göre biraz fazla olmakla beraber özellikle büyük bağ alanlarında kullanılan büyük traktörler ve ona uygun ekipmanların rahat çalışabilmesine imkân sağlamaktadır.

6. U (Lir) Şekli : 


Toprak yüzeyinin 60-80 cm yüksekliğinden asmaya baş (taç, kafa) şekli verilen bu terbiye sisteminde U harfine benzeyen bir görünüm oluşmaktadır. U demirindeki yan kolların uzunluğu 110-140 cm civarında olurken en altta bulunan bağlantı demirinin genişliği 50-70 cm, ortadaki bağlantı demirinin genişliği ise 110-130 cm arasında değişmekte, 150-200 cm civarında en üstte açıklık yaratılan bu terbiye sisteminde 8 ile 10 arasında değişen sayıda tel çekilebilmektedir.



En altta bırakılan iki tel ürün çubuklarının, üstteki teller ise oluşan yeşil sürgünlerin bağlanması veya yönlendirilmesi amacıyla kullanılmaktadır. Geniş bir yüzey oluşturan U (Lir) sistemi, duvar sistemi dışındaki diğer terbiye şekillerinin benzer avantajlarına sahip olmaktadır. Alt kısmının geniş olması büyük traktörlerin kullanımı esnasında sıkıntı oluşturabilmektedir. Daha yüksek maliyetine rağmen V sisteminin avantajlarını sağlayamayan U sisteminin kullanım alanı oldukça sınırlıdır.

7. Çardak (Rasyonel Pergola) Şekli


3x3 m. sıralık aralık mesafesinde toprak yüzeyinden 180-250 cm yükseklikte dikilen metal direklerin üst kısımlarından çardak oluşturacak şekilde metallerle birbirine bağlanması ve üstteki metallerden 50 cm. aralıklarla en az Ø3 lük bağ tellerinin geçirilmesi ile oluşan sistemdir.



Bu sistemde sürgünlerin ve yeşil aksamın oluşturduğu yüzey bütünüyle kullanıldığından daha fazla ürün çubuğu bırakılabilmekte ve verim artırışı sağlanmaktadır. Salkımlar yeşil aksamın altında ve açıkta bulunduğundan havalanma ve zirai mücadele etkinliği yüksektir. Uygun sıra arası ve gövde yüksekliği bırakıldığında mekanizasyona son derece uygundur. Sistemin dezavantajı olarak ilk tesis maliyetinin yüksekliği, gövde yüksekliğine bağlı olarak budama ve hasat işçiliğinin zorluğu sayılabilir.

Çardak sistemi son yıllarda sofralık üzüm yetiştiricileri tarafından tercih edilmekle birlikte Sultani Çekirdeksiz üzüm yetiştiriciliğinde de önemli verim artışları sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler:

Kuru Üzüm, Sultani Çekirdeksiz Kuru Üzüm, Kuru Meyve, Kuru Üzüm Rekoltesi, Sultanas, Raisins, Dry Fruit, Raisin harvest, изюм, Виноград урожая, 葡萄乾, 葡萄收穫, pasas, レーズン, Rosinen, عنب مجفف, raisins secs, Raisin prices.

KAYNAKLAR     :

• Anonim, 1979. Türkiye Bağ Bölgeleri İçin Uygun Terbiye Şekillerinin Uygulama Projesi. Bağcılık Araştırma               Enstitüsü. Tekirdağ.
• Baldıran, D. T., Samancı, H., İlhan, İ. ve Yılmaz, N. 1981. Çekirdeksiz Üzüm Bağlarında Bazı Yüksek Terbiye           Şekillerinin Uygulanması. Bağcılık Araştırma Enstitüsü. Manisa.
• Çelik, H., Ağaoğlu, Y.S., Fidan, Y., Marasalı, B. ve Söylemezoğlu, G. 1998. Genel Bağcılık. Sunfidan A.Ş. Mesleki     Kitaplar Serisi:1. Ankara.
• Çelik, S. 1998. Bağcılık (Ampeloloji) Cilt:1. Trakya Üniversitesi Tekirdağ Ziraat. Fakültesi Bahçe Bitkileri                     Bölümü. Tekirdağ.
• İlhan, İ. 1981. Telli Terbiye Şekli Uygulanmış Yuvarlak Çekirdeksiz Asmalarında Uç alma ve Sürgün Çıkarmanın       Verim ve Kaliteye Etkisi. Uzmanlık Tezi. Bağcılık Araştırma Enstitüsü Yayın No: 15. Manisa.
• İlhan, İ. 1989. Bağcılıkta Budama ve Terbiye Şekilleri. Bağcılık Araştırma Enstitüsü. Yayın No: Genel 32, Çiftçi         Broşürü 1. Manisa.
• Oraman, M. N. 1972. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları: 470. Ders Kitabı No: 162.
• Samancı, H. 1976. Ege Bölgesinde Çekirdeksiz Üzüm Bağları İçin Uygun Terbiye Sisteminin Tesisi ve                          Budanması. Bağcılık Araştırma Enstitüsü Yayın No: 6. Manisa.
• Weaver, R. J. 1976. Grape Growing. A Wiley-Interscience Publication. John Wiley & Sons. New York.
• Winkler, A. J., Cook, A. J., Kliewer, M. W. And Lider, L. A. 1974. General Viticulture. Univ. Of California Press.       Berkeley. California.

 

BAĞCILIK VE KURU ÜZÜM İLE İLİGİLİ OKUNMASI GEREKLİ MAKALELER

 
 
 

 

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan apelasyon.com sorumlu tutulamaz.