İtalya’yı Anlatmak Değil, Ondan Öğrenmek

İtalya neden ürettiği bir zeytinyağını, bir şarabı ya da bir peyniri dünya çapında bir değere dönüştürebiliyor? Neden bazı ülkeler tarımsal ürün satarken bazıları ürünleriyle birlikte kültürünü, coğrafyasını, yaşam biçimini ve turizm deneyimini de dünyaya sunabiliyor?

Asıl mesele belki de burada başlıyor.

Apelasyon’un İtalya özel sayısını hazırlarken amacımız, İtalyan mutfağını övmek, ünlü ürünlerini sıralamak ya da tanıdık bir ülkenin güzelliklerini yeniden anlatmak değildi. Biz daha zor bir sorunun peşine düştük: İtalya, toprağından nasıl bir değer yaratıyor ve Türkiye bu hikâyeden ne öğrenebilir?

Çünkü Türkiye de verimli topraklara, köklü üretim geleneklerine, eşsiz yerel ürünlere ve güçlü bir gastronomi mirasına sahip. Ancak sahip olduğumuz zenginlik ile bu zenginlikten yarattığımız ekonomik, kültürel ve uluslararası değer arasında hâlâ önemli bir mesafe bulunuyor.

İtalya dosyamızda Roma’nın tarihsel mirasından İzmir’in antik çağlardaki kuru incir ticaretine; bağ bozumu geleneklerinden şarap kültürüne; zeytinyağından peynirlere, yerel ürünlerden diplomasi ve ticaret ağlarına uzanıyoruz. Bununla birlikte, tarımın yalnızca tarlada başlayıp pazarda bitmediğini de sorguluyoruz.

Çünkü bir bağ, yalnızca üzüm yetiştirilen bir alan değildir. Bir zeytinlik, yalnızca yağ elde edilen bir üretim sahası değildir. Doğru bir yaklaşımla bunlar ziyaretçilerin üretimi tanıdığı, yerel kültürü deneyimlediği, üreticiyle buluştuğu ve bölgenin hikâyesini keşfettiği alanlara dönüşebilir. Agro turizm ve gastronomi turizmi, tarımsal üretimi deneyime; yerel ürünü kültürel bir değere; kırsalı ise yeni bir ekonomik fırsata dönüştürebilir.

İtalya’nın üzüm bağları, zeytinlikleri, peynir üreticileri, yerel pazarları ve gastronomi rotaları üzerinden kurduğu deneyim dünyası, bu açıdan önemli sorular ortaya koyuyor: Üreticiyi turizmin gerçek bir aktörü hâline getirebiliyor muyuz? Yerel ürünlerimizi yalnızca satıyor muyuz, yoksa hikâyesini de anlatabiliyor muyuz? Kırsal kalkınmayı tarım, gastronomi ve turizmle birlikte düşünebiliyor muyuz?

Bu sayının derdi İtalya’yı kusursuz bir model olarak göstermek değil. İtalya’nın da sorunları, çelişkileri ve çözmek zorunda olduğu meseleler var. Mesele, başka bir ülkeye hayranlık duymak değil; onun deneyimine bakarak kendi eksiklerimizi cesaretle sorgulayabilmek.

Çünkü sorun, Türkiye’nin ne ürettiği değil yalnızca. Asıl soru, ürettiklerine ne kadar değer katabildiği, bu değeri dünyaya ne kadar anlatabildiği ve üretimin ekonomik gücünü kırsal yaşama ne ölçüde taşıyabildiği.

Bu özel sayıyı, Akdeniz’in iki yakası arasında bir karşılaştırma ve düşünme alanı açmak için hazırladık. Okurun yalnızca İtalya hakkında yeni bilgiler edinmesini değil, Türkiye’nin tarımını, gıdasını, gastronomisini, agro turizm ve gastronomi turizmi potansiyelini başka bir gözle değerlendirmesini istiyoruz.

Belki de artık şu soruyu sormanın zamanı geldi: Toprağımız bu kadar zenginken, neden bu zenginliği üretimden markaya, yerel üründen turizm deneyimine, kültürel mirastan sürdürülebilir kırsal kalkınmaya uzanan güçlü bir değer zincirine dönüştürmekte zorlanıyoruz?

Biz bu sayıda İtalya’ya bakıyoruz.

Ama asıl meselemiz, Türkiye’nin kendisine yeniden bakması.

İyi okumalar.

Bilge Keykubat  &  Timur Guda

Apelasyon – İtalya Özel Sayısı Editörleri

Descrivere l’Italia non basta: imparare dalla sua esperienza

Perché l’Italia riesce a trasformare un olio d’oliva, un vino o un formaggio in un valore riconosciuto a livello globale? Perché alcuni Paesi si limitano solamente a vendere prodotti agricoli, mentre altri riescono a presentare al mondo, insieme ai propri prodotti, anche la propria cultura, il proprio territorio, il proprio stile di vita e le proprie esperienze turistiche?

E forse è qui che ha inizio la vera questione.

Nel preparare questa edizione speciale di Apelasyon dedicata all’Italia, il nostro obiettivo non era di tessere le lodi della cucina italiana, elencarne le eccellenze italiane o raccontare ancora un’altra volta le bellezze di un Paese che tutti conoscono. Abbiamo affrontato una questione più difficile: l’Italia come riesce a creare valore a partire dalla propria terra e che cosa può imparare la Turchia da questa sua esperienza?

Perche’ anche la Turchia, infatti, possiede terre fertili, tradizioni produttive radicate, prodotti locali unici e un ricco patrimonio gastronomico. Tuttavia, permane un divario significativo tra la ricchezza che possediamo e il valore economico, culturale ed internazionale che da tale ricchezza generiamo.

Nel nostro dossier dedicato all’Italia, trattiamo svariati temi dal patrimonio storico di Roma al commercio dei fichi secchi provenienti da İzmir nell’antichità; dalle tradizioni della vendemmia alla cultura del vino; dall’olio d’oliva ai formaggi locali, dai prodotti tipici alle reti della diplomazia e del commercio. Allo stesso tempo, mettiamo in discussione un punto fondamentale: l’agricoltura non si esaurisce tra il campo e il mercato.

Un vigneto, infatti, non è soltanto un terreno in cui si coltiva l’uva. Un oliveto non è soltanto un’area produttiva da cui si ricava l’olio. Con il giusto approccio, entrambi possono trasformarsi in luoghi in cui i visitatori vivono i processi produttivi, respirano la cultura locale, incontrano i produttori e scoprono la storia di un territorio. L’agriturismo e il turismo enogastronomico possono trasformare la produzione agricola in un’esperienza, i prodotti locali in un valore culturale e le aree rurali in nuove opportunità economiche.

Il mondo di esperienze costruito dall’Italia dintorno i suoi vigneti, gli oliveti, i caseifici, i mercati locali e gli itinerari gastronomici, da questa prospettiva, solleva questioni importanti: riusciamo a rendere i produttori anche i veri protagonisti del turismo? Ci limitiamo a vendere solo i nostri prodotti locali o siamo in grado di raccontarne anche le loro storie? Possiamo concepire lo sviluppo rurale in connessione con l’agricoltura, la gastronomia e il turismo?

L’obiettivo di questa edizione non è presentare l’Italia come un modello privo di difetti. Anche l’Italia ha i suoi problemi, le sue contraddizioni e le sue questioni irrisolte. Il punto non è solo ammirare un altro Paese, ma osservare la sua esperienza per interrogare con coraggio le nostre proprie lacune.

Perché la sfida non riguarda soltanto ciò che produce la Turchia. La vera domanda è quanto valore riusciamo ad aggiungere a ciò che produciamo, quanto siamo capaci di raccontarlo al mondo e in quale misura riusciamo a trasferire la forza economica della produzione alla vita delle comunità rurali.

Abbiamo realizzato questa edizione speciale per aprire uno spazio di confronto e riflessione tra le due sponde del Mediterraneo. Desideriamo che i lettori non si limitino solo ad acquisire nuove conoscenze sull’Italia, ma che possano guardare da una prospettiva diversa all’agricoltura, al cibo, alla gastronomia e al potenziale dell’agriturismo e del turismo enogastronomico in Turchia.

Forse è giunto il momento di porsi questa domanda: Dato che la nostra terra è così ricca, perché facciamo fatica a trasformare questa ricchezza in una solida catena del valore, che spazi dalla produzione al branding, dai prodotti locali alle esperienze turistiche, e dal patrimonio culturale allo sviluppo rurale sostenibile?

In questa edizione guardiamo all’Italia.

Ma la questione vera è che la Turchia deve tornare a guardare a se stessa con occhi nuovi.

Buona lettura!

Bilge Keykubat  &  Timur Guda

Apelasyon – I curatori dell’Edizione Speciale sull’Italia